وَأَن لَّا تَعۡلُواْ عَلَى ٱللَّهِ إِنِّيٓ ءَاتِيكُم بِسُلۡطَـٰنٍ مُّبِينٍ
19
وَإِنِّي عُذۡتُ بِرَبِّي وَرَبِّكُمۡ أَن تَرۡجُمُونِ
20
وَإِن لَّمۡ تُؤۡمِنُواْ لِي فَٱعۡتَزِلُونِ
21
فَدَعَا رَبَّهُۥٓ أَنَّ هَـٰٓؤُلَآءِ قَوۡمٌ مُّجۡرِمُونَ
22
تفسیر نور
و اینكه بر خداوند برترى نجویید، همانا من برهانى آشكار براى شما آوردهام.
و از اینكه مرا متهم (یا سنگسار) كنید، به پروردگار خود و پروردگار شما پناه مىبرم.
و اگر به من ایمان نمىآورید پس (لااقل) از من كناره بگیرید.
پس (چون از پذیرش دعوتش مأیوس شد) پروردگارش را خواند و (گفت:) آنان قومى گنه پیشه هستند.
پیامها
مخالفت با انبیا و بهرهكشى ظالمانه از مردم، برترىجویى بر خداست. (موسى به مخالفان خود كه مردم را استثمار مىكردند فرمود: بر خدا برترى نجویید.) «ألاّ تَعلوا على اللّه» همهى هستى در برابر خداوند تواضع دارد. «كلّ له قانتون»8 این انسان است كه به او سفارش مىشود كه براى خدا تكبّر نكن. «أن لا تعلوا...»
براى تبلیغ علاوه بر كمالات روحى «كریم... امین» كه در آیه قبل آمد، منطق و استدلال نیز لازم است. «بسلطان مبین» (كسى كه معجزه و دلیل روشن دارد، جرأت برخورد با فرعونها را پیدا مىكند.) «ادّوا الىّ عباد اللّه... بسلطان مبین»
اگر لجاجت در میان باشد، حتّى جان و آبروى انبیایى كه كریم، امین و همراه با منطق و استدلال هستند در خطر است. «أن ترجمون»
تهمت و شكنجه نباید مانع كار شود. «انّى عُذتُ... أن ترجمون» (مراد از رجم، یا تهمت زدن است و یا پرتاب سنگ)
در شیوهى تبلیغ مقابله به مثل مفید است. (در برابر فرعون كه مىگوید: من ربّ شما هستم موسى مكرر فرمود:) «بربّى و ربّكم»
تا انسان به خدا تكیه نكند و او را پناه خود نداند، نمىتواند در برابر ستمگران مقاومت كند. «انّى عُذتُ بربّى و ربّكم»
ایمان به پیامبر، ایمان به خداست. («اِن لم تؤمنوا لى» به جاى «اِن لم تؤمنوا باللّه» آمده است.)
گاهى گوشهگیرى و عزلت لازم است. «فاعتزلون» (یكى از موارد نهى از منكر فاصله گرفتن از مجرمان است.)
موسى با داشتن معجزه خواهان درگیرى با مخالفان نیست، بلكه برنامه او پیشبرد اهداف با منطق است نه درگیرى. «فاعتزلون»
بعد از طى چندین مرحلهى دعوت و هدایت، نفرین جایز است. «فدعا...»
اگر گناه و فساد در انسان رسوخ كرد، دیگر دعوت انبیا اثرى نخواهد داشت. «انّ هؤلاء قوم مجرمون»
8) بقره، 116.