وَيُعَذِّبَ ٱلۡمُنَـٰفِقِينَ وَٱلۡمُنَـٰفِقَـٰتِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ وَٱلۡمُشۡرِكَـٰتِ ٱلظَّآنِّينَ بِٱللَّهِ ظَنَّ ٱلسَّوۡءِۚ عَلَيۡهِمۡ دَآئِرَةُ ٱلسَّوۡءِ وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ وَلَعَنَهُمۡ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَهَنَّمَ وَسَآءَتۡ مَصِيرًا
6
وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا
7
پس از بیان الطاف چهارگانه خداوند بر پیامبر اكرمصلى الله علیه وآله و همچنین بر مؤمنان در آیات قبل، در این آیه، چند تهدید براى منافقان و مشركان بیان شده است.
در این آیه، نام منافق قبل از مشرك آمده، گویا نفاق از شرك و منافق از مشرك بدتر است.
ممكن است مراد از عذاب منافقان و مشركان، عذاب آخرت نباشد، بلكه عذاب و تنگناهاى خط نفاق و شرك باشد كه پس از صلح حدیبیّه و فتح مكّه گریبانگیر آنان مىشود.
در حدیث مىخوانیم: خداوند هیچ بندهاى را پس از توبه و استغفار، عذاب نمىكند مگر به خاطر سوء ظنّ به خدا و امیدوار نبودن به او. آنگاه امام این آیه را تلاوت فرمودند.12
عبارتِ «للّه جنود السّموات و الارض» یكبار براى لطف به مؤمنان در آیه 4 آمد و یكبار نیز در این آیه براى قهر و عذاب آمده است.
امّا آنجا كه خداوند لشكریانى براى خیر رسانى به مؤمنان مىفرستد، خود را با كلمه «علیما حكیما» توصیف فرموده، ولى آنجا كه لشكریان را براى قهر و عذاب مىفرستد، خود را با «عزیزاً حكیما» ستوده است، و این به خاطر آن است كه به مؤمنان بگوید: تمام كارهاى شما را مىدانم و به مخالفان بگوید: سر و كار شما با قدرتى شكستناپذیر است. ولى در هر دو حال، كار ما حكیمانه است نه از روى انتقام و كینه و عقده و امثال آن.
12) بحار، ج67، ص399.
تشویق خوبان و تهدید منحرفان، در كنار هم لازم است. «لیدخل المؤمنین... و یعذّب المنافقین...» ممكن است حادثهاى براى عدّهاى مفید و براى دیگران عذاب باشد. فتح مبین براى مؤمنان لطف الهى و براى دیگران عذاب بود. «لیغفر... لیدخل... یعذب»
زنان، در كسب فضایل یا رذایل، مانند مردانند. «المؤمنین و المؤمنات... المنافقین و المنافقات و المشركین و المشركات»
سوء ظنّ به خدا، كار منافقان و مشركان است وگرنه مؤمنان، امید و عشق و توكّل به خدا دارند. «الظانین باللّه ظنّ السوء»
منافقان و مشركان، در شیطنت و انحراف، همفكر و همراه یكدیگرند. «الظانین باللّه ظنّ السّوء»
مؤمن به خاطر ایمانش، در سكینه و آرامش است، ولى مشرك و منافق به دلیل انحراف و سوء ظنّ به خدا، گرفتار اضطراب و ناآرامى هستند. «دائرة السوء»
منافق و مشرك، در دنیا و آخرت از رحمت الهى به دور هستند. «غضب اللّه علیهم و لعنهم و اعدّ لهم جهنّم و ساءت مصیراً»
خداوند، كار خود را از طریق اسباب و علل انجام مىدهد. «للّه جنود...»
خداوند هم براى لطف به مؤمنان لشكریان فراوان دارد و هم براى نزول قهر بر غضبشدگان. «للّه جنود...»
مانور قدرت الهى، براى ایجاد تقوا و عشق، كارساز است. «للّه جنود السموات و الارض»