وَيُعَذِّبَ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ وَٱلۡمُنَٰفِقَٰتِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ وَٱلۡمُشۡرِكَٰتِ ٱلظَّآنِّينَ بِٱللَّهِ ظَنَّ ٱلسَّوۡءِۚ عَلَيۡهِمۡ دَآئِرَةُ ٱلسَّوۡءِۖ وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ وَلَعَنَهُمۡ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَهَنَّمَۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرࣰا
6وَيُعَذِّبَ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ وَٱلۡمُنَٰفِقَٰتِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ وَٱلۡمُشۡرِكَٰتِ ٱلظَّآنِّينَ بِٱللَّهِ ظَنَّ ٱلسَّوۡءِۚ عَلَيۡهِمۡ دَآئِرَةُ ٱلسَّوۡءِۖ وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ وَلَعَنَهُمۡ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَهَنَّمَۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرࣰا
6وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا
7پس از بیان الطاف چهارگانه خداوند بر پیامبر اكرمصلى الله علیه وآله و همچنین بر مؤمنان در آیات قبل، در این آیه، چند تهدید براى منافقان و مشركان بیان شده است.
در این آیه، نام منافق قبل از مشرك آمده، گویا نفاق از شرك و منافق از مشرك بدتر است.
ممكن است مراد از عذاب منافقان و مشركان، عذاب آخرت نباشد، بلكه عذاب و تنگناهاى خط نفاق و شرك باشد كه پس از صلح حدیبیّه و فتح مكّه گریبانگیر آنان مىشود.
در حدیث مىخوانیم: خداوند هیچ بندهاى را پس از توبه و استغفار، عذاب نمىكند مگر به خاطر سوء ظنّ به خدا و امیدوار نبودن به او. آنگاه امام این آیه را تلاوت فرمودند.12
عبارتِ «للّه جنود السّموات و الارض» یكبار براى لطف به مؤمنان در آیه 4 آمد و یكبار نیز در این آیه براى قهر و عذاب آمده است.
امّا آنجا كه خداوند لشكریانى براى خیر رسانى به مؤمنان مىفرستد، خود را با كلمه «علیما حكیما» توصیف فرموده، ولى آنجا كه لشكریان را براى قهر و عذاب مىفرستد، خود را با «عزیزاً حكیما» ستوده است، و این به خاطر آن است كه به مؤمنان بگوید: تمام كارهاى شما را مىدانم و به مخالفان بگوید: سر و كار شما با قدرتى شكستناپذیر است. ولى در هر دو حال، كار ما حكیمانه است نه از روى انتقام و كینه و عقده و امثال آن.
12) بحار، ج67، ص399.
ممكن است حادثهاى براى عدّهاى مفید و براى دیگران عذاب باشد. فتح مبین براى مؤمنان لطف الهى و براى دیگران عذاب بود. «لیغفر... لیدخل... یعذب»
زنان، در كسب فضایل یا رذایل، مانند مردانند. «المؤمنین و المؤمنات... المنافقین و المنافقات و المشركین و المشركات»
سوء ظنّ به خدا، كار منافقان و مشركان است وگرنه مؤمنان، امید و عشق و توكّل به خدا دارند. «الظانین باللّه ظنّ السوء»
منافقان و مشركان، در شیطنت و انحراف، همفكر و همراه یكدیگرند. «الظانین باللّه ظنّ السّوء»
مؤمن به خاطر ایمانش، در سكینه و آرامش است، ولى مشرك و منافق به دلیل انحراف و سوء ظنّ به خدا، گرفتار اضطراب و ناآرامى هستند. «دائرة السوء»
منافق و مشرك، در دنیا و آخرت از رحمت الهى به دور هستند. «غضب اللّه علیهم و لعنهم و اعدّ لهم جهنّم و ساءت مصیراً»
خداوند، كار خود را از طریق اسباب و علل انجام مىدهد. «للّه جنود...»
خداوند هم براى لطف به مؤمنان لشكریان فراوان دارد و هم براى نزول قهر بر غضبشدگان. «للّه جنود...»
مانور قدرت الهى، براى ایجاد تقوا و عشق، كارساز است. «للّه جنود السموات و الارض»