لَوۡلَا يَنۡهَىٰهُمُ ٱلرَّبَّـٰنِيُّونَ وَٱلۡأَحۡبَارُ عَن قَوۡلِهِمُ ٱلۡإِثۡمَ وَأَكۡلِهِمُ ٱلسُّحۡتَۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَصۡنَعُونَ
63
تفسیر نور
چرا علماى نصارى و یهود آنان را از سخنان گناه آلود وخوردن مال حرام بازنمىدارند؟ چه بد است آنچه انجام مىدهند.
نکتهها
حضرت على علیه السلام در اواخر خطبه «قاصعه» 136 مىفرماید: خداوند اقوام پیشین را مورد لعن قرار نداد مگر بخاطر ترك امر به معروف و نهى از منكر. خداوند عوام را به خاطر ارتكاب معاصى ودانشمندان را بهخاطر ترك نهى از منكر لعنت كرد.منظور از «ربّانیون» علماى مسیحى و منظور از «احبار» علماى یهود است.
امام حسینعلیه السلام ذیل این آیه فرمود: دلیل سكوت علما و رها كردن امر به معروف و نهى از منكر، یا طمع به منافع ستمگران است و یا ترس از آنان «رغبة فیما كانوا ینالون منهم او رهبة مما یحذرون» 137
آیهى قبل درباره گناهكاران، جملهى «ما كانوا یعملون» را آورد، ولى اینجا دربارهى سكوت علما جملهى «ما كانوایصنعون» را بكار مىبرد. مرحوم فیض كاشانى مىگوید: فرق میان «یعملون» و «یصنعون» این است كه صانع، كسى است كه با تجربه و زبر دستى كارآزموده شده و كار براى او به صورت خصلت و ملكه در آمده باشد.
136) نهجالبلاغه، خطبه 192.
137) تفسیر راهنما وبحار، ج100، ص79.
پیامها
مسئولیّت امر به معروف و نهى از منكر، در درجه اوّل متوجّه علماست. «لولاینهاهم الربانیون...» سكوت و بىتفاوتى علما، زمینهى ترویج فساد است. «ترى... یسارعون فى الاثم... لولا ینهاهم...»
علما باید قدرت داشته باشند تا بتوانند علاوه بر موعظه و دعوت، جلوى مفاسد را بگیرند. «لولا ینهاهم»
اگر نهى از منكر، جلوى گناه را نگیرد، لااقل جلوى سرعت آن را مىگیرد. «یسارعون فى الاثم... لولا ینهاهم»
علماى اهل كتاب، حتّى به حداقل وظیفه هم عمل نكردند. (در آیه قبل، اثم و عدوان و حرامخوارى، به عنوان گناه آنان شمرده شد. در اینجا كلمه عدوان نیامده، شاید اشاره باشد به اینكه اگر علماى اهل كتاب، قدرت جلوگیرى از عدوان را ندارند، چرا جلوى اثم و سحت را نگرفتند)؟!
زیبایى علم، در اظهار آن و زشتىاش در سكوت و كتمان است. «لبئس ما كانوا یصنعون»
سكوت عالم، بدتر از گناه خلافكار است. «لبئس ما كانوا یصنعون»
تظاهر به گناه، كثرت گناهكار، سرعت در گناه، تنوّع در گناه و... هیچ یك دلیل بر سكوت علما نیست. «ترى كثیراً منهم یسارعون فى الاثم و... لولا ینهاهم» (كلمه «تَرى» رمز تظاهر به گناه، كلمه «كثیر» رمز جمعیّت زیاد، كلمه «یسارعون» رمز سرعت در گناه و كلمه «اثم»، «عدوان» و «سُحت»، رمز تنوع گناه است)