قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَـٰبِ لَا تَغۡلُواْ فِي دِينِكُمۡ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوٓاْ أَهۡوَآءَ قَوۡمٍ قَدۡ ضَلُّواْ مِن قَبۡلُ وَأَضَلُّواْ كَثِيرًا وَضَلُّواْ عَن سَوَآءِ ٱلسَّبِيلِ
77
تفسیر نور
(اى پیامبر!) بگو: اى اهل كتاب! در دین خود به ناحقّ غلوّ نكنید و از هوسهاى گروهى كه پیش از این گمراه شدند و بسیارى را گمراه كردند و (اكنون نیز) از راه حقّ منحرفند، پیروى نكنید.
نکتهها
شاید بتوان از این آیه استفاده كرد كه خدا دانستن مسیح، نوعى غلوّ برگرفته از افكار شرك آلود جمعیّتهاى قبلى است. چنانكه در آیه 30 سورهى توبه مىخوانیم: «و قالت الیهود عُزیرٌ ابن اللّه و قالت النّصارى المسیح ابن اللّه ذلك قولهم بافواههم یضاهؤن قول الّذین كفروا من قبل» یهود گفتند: عزیر فرزند خداست و نصارى گفتند: مسیح فرزند خداست، این غلوّ و سخنان بىاساس، شبیه سخنان كفّار پیشین است.پیامها
در همهى ادیان، باید مرزهاى فكرى و عقیدتى حفظ شود و درباره شخصیّتها غلوّ ممنوع است. «یا اهل الكتاب لاتغلوا» غلوّ درباره رهبران الهى، غلوّ در دین است. (با توجّه به آیات قبل كه مسیح را خدا مىدانستند) «لاتغلوا فى دینكم»
اگر در دین خدا و نسبت به اولیاى الهى غلوّ ممنوع است، درباره دیگران هم مبالغه روا نیست. «لاتغلوا... غیر الحقّ»
تقلید كوركورانه ممنوع است. «ولاتتّبعوا اهواء قوم»
غلوّ، تنها درباره عیسى علیه السلام نبود. بعضى از یهود هم درباره «عُزَیر» غلوّ كرده، او را پسر خدا مىدانستند. «ضلوا من قبل»
علوم و هنرهاى باستانى ارزش دارد، ولى افكار و عقاید كهن نیاكان كه بر اساس هوسهاست و پایهاى ندارد، بى ارزش است و نباید پیروى نمود. «ولاتتّبعوا....ضلوا من قبل»
گمراهى مراحلى دارد: ابتدا انسان خود گمراه مىشود، «ضلّوا» سپس دیگران را گمراه مىكند، «اضلّوا» كم كم از هدایت به حقّ براى همیشه باز مىماند. «ضلّوا... اضلّوا... ضلّوا»