هَلۡ جَزَآءُ ٱلۡإِحۡسَـٰنِ إِلَّا ٱلۡإِحۡسَـٰنُ
60
فَبِأَيِّ ءَالَآءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ
61
تفسیر نور
آیا پاداش نیكى (شما) جز نیكى (ما) است،
پس كدام یك از نعمتهاى پروردگارتان را انكار مىكنید؟
نکتهها
«احسان» دو معنا دارد: یكى كار نیك و دیگرى نیكى به دیگران. مراد از احسان اول در آیه، كار نیك و مراد از احسان دوم، نیكى به غیر است.131 «هل جزاء الاحسان الاّ الاحسان»امام صادقعلیه السلام فرمود: جمله «هل جزاء الاحسان...» در باره كافر و مؤمن جارى است و هر كس براى دیگرى كار نیكى انجام دهد، بر او لازم است جبران كند.132
در قرآن، اصلِ مقابله به مثل بارها تكرار شده است:
«فاذكرونى أذكركم»133 یاد كنید مرا تا یاد كنم شما را.
«اِن عُدتم عُدنا»134 اگر برگردید ما نیز برمىگردیم.
«فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدى علیكم»135 به همان مقدار كه لطمه زدند، به آنان لطمه بزنید.
«و لهنّ مثل الّذى علیهنّ»136 به همان مقدار مسئولیّت كه بر عهده زن هست، براى او حق و حقوق است.
«اِن عاقبتم فعاقبوا بمثل ما عوقبتم»137 اگر قصد انتقام از دشمن دارید، به همان مقدار كه ضرر دیدید، ضربه وارد كنید.
«اِن تنصروا اللّه ینصركم»138 اگر خدا را یارى كنید، شما را یارى مىكند.
«فلمّا زاغوا أزاغ اللّه»139 اگر به اراده خود كج روند، خدا آنان را در كجى رها مىكند.
حضرت علىعلیه السلام از رسول خداصلى الله علیه وآله نقل مىكند كه خداوند فرمود: آیا پاداش كسى كه به او نعمت توحید دادهام غیر از بهشت است.140 «هل جزاء مَن أنعمتُ علیه بالتّوحید الاّ الجنّة»
131) تفسیر راهنما.
132) تفاسیر مجمعالبیان و المیزان.
134) اسراء8 .
140) امالى طوسى، ج2، ص 182.
پیامها
در برابر احسان و نیكى دیگران، ما نیز نیكى كنیم. «هل جزاء الاحسان الا الاحسان» (آیا در برابر این همه احسان خداوند به انسان، جز نیكوكارى بنده سزاوار است؟) فقط به ارزشها بیاندیشیم نه افراد، جنسیّت، نژاد، سنّ، منطقه و قبیله. «هل جزاء الاحسان الا الاحسان»
پاداش احسان به هر نوع، به هر مقدار، در هر زمان و مكان و نسبت به هر شخصى باید احسان باشد. «هل جزاء الاحسان الا الاحسان»
یكى از فلسفههاى قیامت، اجراى عدل و جزاى احسانهاست. «هل جزاء الاحسان الاّ الاحسان»
پاداش نیك خداوند به نیكىهاى ما، نعمت است. «فباىّ آلاء ربّكما تكذّبان»