الف) غیر از آن دو بهشت، دو بهشت دیگر نیز هست.

ب) براى اولیاى خدا، آن دو بهشت است كه گفته شد: «و لمن خاف... جنتان» امّا براى مؤمنان عادّى دو بهشت دیگر است كه پایین‌تر از بهشت اولیاى خداست.¹⁴¹

«مدهامّة» از ریشه «دَهَم» و باب «ادهیمام» به معناى سیاهىِ شدید است و در اینجا منظور باغ و بستانى است كه از شدّت سبزى به سیاهى مى‌زند. «نضّاخ» به معناى فوران كننده و جوشان است.

در حدیث آمده است كه آب و سبزه و روى نیكو، نشاط و شادابى مى‌آورد.¹⁴² شاعر این حدیث را به شعر در آورده است:

ثلاثةٌ یُذهبن عن قلب الحَزن‌

الماءُ و الخَضراءُ و الوجهُ الحَسن‌

سه چیز است كه حزن و اندوه را از قلب مى‌زداید: آب، سبزى و سیماى نیكو.

در این آیات هر سه مورد در میان نعمت‌هاى بهشتى مطرح شده است: آب، «عینان نضّاختان» سبزى، «مدهامّتان» و صورت زیبا. «كانهنّ الیاقوت و المرجان»

142) بحار، ج‌59، ص‌144.

قرآن به رنگ سبز، توجّه دارد. «مدهامّتان»

بهترین لذت‌ها، لذّت مشاهده مناظر طبیعى است. «عینان نضّاختان»

آب، یك نعمت است و جوشش آن نعمتى دیگر. «عینان نضّاختان»

جوشش چشمه‌ها، «نضّاختان» همراه با جریان نهرها، «تجرى من تحتها الانهار» و وجود آبشارها، «و ماء مسكوب» و تنوّع نهرهایى از شیر و عسل و شراب و آب، نعمت‌هایى غیر قابل وصف هستند. «فباىّ آلاء ربّكما تكذّبان»