يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَلۡتَنظُرۡ نَفۡسٌ مَّا قَدَّمَتۡ لِغَدٍ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ خَبِيرُۢ بِمَا تَعۡمَلُونَ
18
تفسیر نور
اى كسانى كه ایمان آوردهاید! از خداوند پروا كنید و هر كس به آن چه براى فرداى (قیامت) خود فرستاده است، بنگرد. باز هم از خدا پروا كنید كه خداوند به آنچه انجام مىدهید، به خوبى آگاه است.
نکتهها
فرمان تقوا در این آیه تكرار و تأكید شده است كه علاوه بر تأكید، مىتواند معانى متعدّدى داشته باشد، از جمله:1. تقواى اول مربوط به اصل كار و تقواى دوم مربوط به كیفیّت آن باشد.
2. تقواى اول مربوط به انجام كار خیر و تقواى دوم مربوط به ترك محرمات باشد.
3. و شاید تقواى اول مربوط به توبه از گذشته و تقواى دوم مربوط به ذخیره آینده باشد.
در روایات مىخوانیم: با نیمى از یك دانه خرما، یا اگر ندارید با سخنان خوب، دلهایى را شاد كنید تا در قیامت كه خداوند مىپرسد: من به تو چشم و گوش و... دادم چه ذخیرهاى فرستادى، شرمنده نباشید. زیرا در آن روز بعضى به هر سو مىنگرند، ولى ذخیرهاى كه وسیله نجاتشان باشد از پیش نفرستادهاند.53
53) تفسیر نورالثقلین.
پیامها
ایمان، زمینه تقوا و شرط ثمر بخشى ایمان، داشتن تقوا است. «یا أیّها الّذین آمنوا اتّقوا» به امید كار خیر وارثان نباشیم، هركس به فكر قیامت خود باشد. «ولتنظر نفس ما قدّمت لغد»
در آنچه به عنوان عمل صالح ذخیره مىكنیم، دقّت كنیم. «ولتنظر نفس ماقدّمت»
محاسبه نفس لازم است. «و لتنظر نفس» (اگر امروز دقّت نكنیم، دقّت فردا سبب شرمندگى خواهد بود. «یوم ینظر المرء ما قدّمت یداه و یقول الكافر یا لیتنى كنت ترابا»54)
قیامت، نزدیك است. «لغد» (چنانكه در جاى دیگر نیز مىفرماید: «انهم یرونه بعیدا و نراه قریبا»55)
آیندهنگرى و عاقبتاندیشى، لازمهى ایمان است. «ما قدّمت لغد»
تقوا، زمینه محاسبه نفس و محاسبه نفس، سبب رشد و تقویت تقوا است.
(«و لتنظر نفس» میان دو «اتّقوا اللّه» قرار گرفته است).
هیچ كس در هیچ مرحلهاى خود را ایمن نداند. «یا أیّها الّذین آمنوا اتقوا اللّه... و اتقوا اللّه»
ایمان به خبیر بودن خداوند، عامل تقوا است. «واتقوا اللّه... ان اللّه خبیر»
54) نبأ، 40.