بَلۡ بَدَا لَهُم مَّا كَانُواْ يُخۡفُونَ مِن قَبۡلُ وَلَوۡ رُدُّواْ لَعَادُواْ لِمَا نُهُواْ عَنۡهُ وَإِنَّهُمۡ لَكَـٰذِبُونَ
28
تفسیر نور
(چنین نیست،) بلكه آنچه (از كفر و نفاق) قبلاً (در دنیا) پنهان مىكردند، (در آن روز) برایشان آشكار شده و اگر آنان (طبق خواسته و آرزویشان) به دنیا بازگردانده شوند، بىگمان باز هم به آنچه از آن نهى شدهاند بازمىگردند. و آنان قطعاً دروغگویانند.
نکتهها
روز قیامت، روز آشكار شدن اسرار پنهانى مردم است و قرآن بارها به این حقیقت اشاره كرده است. از جمله: «وبدالهم سیّئات ما عملوا» 288 ، «و بدالهم سیّئات ما كسبوا» 289288) جاثیه، 33.
پیامها
در قیامت، همهى اسرار و رازها كشف و نهان و درون انسانها آشكار مىشود. «بل بدالهم ما كانوا یخفون» برگشتن از آخرت به دنیا، محال است. «و لو ردّوا»
بعضى هرگز امیدى به خوب شدن و اصلاحشان نیست و با فرصت دادن (كه خودشان خواستار آنند) باز هم همانند كه بودند. «لو ردّوا لعادوا»
(آرى انسان بارها در دنیا به هنگام برخورد با شداید و تلخىها، تصمیمهایى مىگیرد، ولى چون به آسایش رسید، همه چیز را فراموش مىكند).
وقتى دروغگویى خصلت انسان شد، در قیامت هم دروغ مىگوید. «و انّهم لكاذبون» چنانكه در آیه 23 خواندیم كه مشركین در قیامت به دروغ قسم مىخورند و مىگویند: «واللَّه ربّنا ما كنّا مشركین»