وَإِن يَكَادُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَيُزۡلِقُونَكَ بِأَبۡصَـٰرِهِمۡ لَمَّا سَمِعُواْ ٱلذِّكۡرَ وَيَقُولُونَ إِنَّهُۥ لَمَجۡنُونٌ
51
وَمَا هُوَ إِلَّا ذِكۡرٌ لِّلۡعَـٰلَمِينَ
52
تفسیر نور
و نزدیك بود كسانى كه كفر ورزیدند، چون قرآن را شنیدند، تو را چشم بزنند و مىگویند: او دیوانه است.
در حالى كه آن قرآن جز مایه بیدارى براى جهانیان نیست.
نکتهها
در آغاز این سوره به تهمت جنون به رسول اللّهصلى الله علیه وآله اشاره شد و در این آیه كه پایان این سوره است به این نسبت تصریح شده است. «و یقولون انّه لمجنون»«لیزلقونك» از ماده «زلق» به معناى لغزیدن و به زمین افتادن و كنایه از هلاكت و نابودى است.
آیه 51، بیانگر شدّت غضب كفّار است كه به هنگام شنیدن آیات قرآن مىخواهند با چشمانشان تو را نابود كنند و مراد از آن، یا نابود كردن طریق چشم زخم است و یا كنایه است، همان طور كه مىگوییم فلانى بانگاهش مىخواست مرا بخورد.
بغض و كینه انسان را به تضادگویى وادار مىكند. از یك سو قرآن را عظیم مىداند به نحوى كه حسادتش مىخواهد پیامبر را نابود كند و از سویى دیگر او را به پریشان گویى و دیوانگى متّهم مىكند.
دشمن با دست مىجنگد، با زبان تهمت مىزند، و با چشم قصد نابودى دارد.
آغاز سوره، سخن از قلم و نوشتن بود و پایان سوره، بیدارى تمام جهانیان. شاید اشاره به این باشد كه كلید بیدار شدن جهانیان، ابزار فرهنگى است.
چشم زخم
پیامبر فرمود: «انّ العین حقّ و انّها تُدخل الجمل والثور التّنور» چشم زخم حق است و به قدرى كارساز است كه شتر و گاو را داخل تنور مىكند.40
چشم زخم لازم نیست از دشمن باشد. گاهى دوست از دوست خودش به خاطر داشتن كمالى تعجب مىكند و لذا در حدیث داریم كه اگر از دوست خود چیزى دیدید كه تعجب كردید، خدا را یاد كنید تا بلاى چشم زخم دفع شود و چه بسیارند كسانى كه به وسیله چشم زخم هلاك شده و جان دادهاند.41
البتّه حق بودن شورى چشم به این معنا نیست كه ما به بعضى افراد سوءظن داشته باشیم و آنان را متهم به چشم شورى كنیم. و یا كوتاهىهاى خودمان را در موارد مختلف بهحساب چشم زخم بگذاریم. در روایات مىخوانیم: صدقه، دعا، خواندن سورههاى ناس و فلق و امثال آن مىتواند مانع تأثیر چشم زخم شود.
40) بحار الانوار، ج63، ص 17.
41) بحارالانوار، ج 95، ص 127.
پیامها
كینه دشمن جدىست، باید به هوش بود. «و ان یكاد الّذین كفروا لیزلقونك» قرآن، از توطئههاى دشمن پرده برمىدارد. «و ان یكادالّذین كفروا»
لبه تیز حمله دشمن رهبرجامعه اسلامى است. «لیزلقونك»
چشم زخم یك واقعیّت است. «لیزلقونك بابصارهم»
در برابر تهمت به اولیاى الهى باید دفاع كرد. در برابر «یقولون انه لمجنون» خداوند فرمود: «ما انت بنعمة ربّك بمجنون»
قرآن، وسیله غفلت زدایى است. «ان هو الا ذكر»
قرآن، محدود به زمین و زمان خاصّى نیست، كتابى است جهانى و جاودانى براى همه ملتها. «ذكر للعالمین»