وَإِذَا لَمۡ تَأۡتِهِم بِـَٔايَةٍ قَالُواْ لَوۡلَا ٱجۡتَبَيۡتَهَاۚ قُلۡ إِنَّمَآ أَتَّبِعُ مَا يُوحَىٰٓ إِلَيَّ مِن رَّبِّيۚ هَـٰذَا بَصَآئِرُ مِن رَّبِّكُمۡ وَهُدًى وَرَحۡمَةٌ لِّقَوۡمٍ يُؤۡمِنُونَ
203
تفسیر نور
و هرگاه آیهاى براى آنان نیاورى (و چند روزى تلاوت وحى قطع شود)، مىگویند: چرا آیهاى برنگزیدى؟ بگو: من فقط چیزى را پیروى مىكنم كه از سوى پروردگارم بر من وحى مىشود. این (قرآن) بصیرتهایى از سوى پروردگارتان است و براى كسانى كه ایمان آورند، مایهى هدایت و رحمت است.
نکتهها
«اجتباء» از «جبایت»، به معناى جمع كردن آب در حوض است. به حوض نیز «جابیه» مىگویند. جمعآورى خراج و مالیات را هم «جبایت» مىگویند، سپس به جمعآورى چیزهاى گزیده شده، «اجتباء» گفته شده است.و شاید معناى آیه این باشد كه چرا معجزهاى را كه از تو درخواست كردیم، برنگزیدى و معجزهى دیگرى آوردى و طبق سلیقهى ما عمل نكردى؟
پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله فرمودند: «اذا أردتُم عیش السعداء و موت الشهداء و النّجاة یوم الحشر و الظلّ یوم الحرور و الهدى یوم الضّلالة فادرسوا القرآن فانّه كلام الرّحمن و حرز من الشیطان و رجحان فى المیزان»، 407 اگر خواهان زندگى سعادتمند و مرگ شهادتگونه و نجات و رهایى در روز گرم و سوزان قیامت مىباشید، قرآن بیاموزید، زیرا كلام خداوند رحمن و مایهى ایمنى از شیطان و سنگینى میزان در قیامت مىباشد. در روایت دیگرى فرمودند: قرآن، كمال دین شماست، هركس از قرآن رویگردان شود، جایگاهش آتش است. «فیه كمال دینكم ما عَدل احدٌ عن القرآن الاّ الى النّار». 408
407) بحار، ج89، ص17
408) كافى، ج2، ص600
پیامها
آیات قرآن، معجزه و نشانهى حقّانیّت رسالت پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله است. «لم تأتهم بآیة» آیات قرآن، گاهى با فاصله زمانى طولانى نازل مىشد. «و اذا لم تأتهم بآیة»
لازم نیست مُبلّغ، هر روز سخن جدیدى ارائه كند، شاید گاهى سكوت لازم باشد. «لم تأتهم بآیة»
كفّار، آیات قرآن را مطالبى برگزیدهى پیامبر مىپنداشتند كه از این سو و آن سو جمعآورى كرده وبه مردم ارائه مىدهد، نه آنكه وحىالهى باشد. «لولااجتبیتها»
كفّار بهانهجو، پیامبر را به خاطر فاصله افتادن در نزول وحى شماتت مىكردند. «قالوا لولا اجتبیتها»
رهبر آسمانى نباید تحت تأثیر بهانهگیرىها و تقاضاهاى نابجا قرار گیرد، بلكه باید پاسخ بهانهها را صریح و قاطع بیان كند. «قل انّما اتّبع...»
پیامبر، تنها از سرچشمهى وحى فرمان مىگیرد، نه آنكه مطالبى را از پیش خود برگزیده و ارائه دهد. «انّما اتّبع ما یوحى الىّ»
وحى، وسیلهى تربیت پیامبر وامّت و لازمهى ربوبیّت خداست. «ربىّ، ربّكم»
هدایتهاى قرآن، ناب است و ذرّهاى با انحراف مخلوط نیست. (بكار بردن كلمهى «هُدى» به جاى «هاد»، نشانهى آن است كه قرآن یكپارچه هدایت است)
ارشاد و هدایت باید براساس بصیرت باشد. «بصائر، هُدىً»
قرآن، هم كتاب شناخت و بصیرت فكرى است، «بصائر» هم راهنماى ارشاد و حركت عملى. «هُدى» و نتیجهى پیروى از آن، رحمت و بركت در دو جهان است. «و رحمةٌ»
گرچه قرآن كتاب هدایت براى عموم است، امّا تنها صاحبان ایمان از این هدایت بهره مىبرند و كوردلان كه از بصیرت و هدایت الهى دورند، خود را از این رحمت محروم مىكنند. «هدى و رحمةٌ لقومٍ یؤمنون»