مخاطبین جمله‌ى «اهبطوا»، یا آدم و حوّا و ابلیس هستند و یا آدم و حوّا و ذریّه آنها. البتّه در یك جا ابلیس به تنهایى مورد خطاب قرار گرفته است، «فاهبط منها» ⁵⁵ و در جایى دیگر آدم و حوّا، «قال اهبطا منها جمیعاً» ⁵⁶ كه اگر جایگاه هبوط آنها یكى باشد، ممكن است «اهبطوا» جمع بین آنها باشد.

مراد از «هبوط»، آمدن به زمین است، زیرا بدنبال آن مى‌فرماید:«ولكم فى‌الارض مستقرّ»

گرچه خداوند توبه‌ى آدم و حوّا را پذیرفت، «فتاب علیه» ⁵⁷ ، ولى اثر وضعى گناه باقى است. اثر وضعى آن ترك اولى‌ و نافرمانى آدم و حوّا، خروج از آن جایگاه بهشتى و هبوط به زمین بود. «اهبطوا»

---

55) اعراف، 13

56) طه، 123

57) بقره، 37

از آثار وضعى خلاف و گناه نمى‌توان گریخت. «قال اهبطوا»

گاهى عملكرد والدین، در هبوط و سقوط نسل آنان هم اثر مى‌گذارد. «قال اهبطوا...»

بهشت آدم و حوّا، مكانى غیر از زمین وبالاتر وبرتر از آن بود. «اهبطوا»

دنیا جایگاه تنازع و تزاحم و تضادّ است و انسان‌ها به خاطر تزاحم منافع و غرائز، با هم درگیر مى‌شوند. «بعضكم لبعض عدوّ»

زندگى دنیوى و بهره‌ورى از آن ابدى نیست. «الى حین»

انسان، پس از مرگ دوباره زنده خواهد شد. «منها تخرجون» حضرت آدم از این ناراحت و غمگین بود كه پنداشت دیگر به بهشت و زندگى جاوید نخواهد رسید، خداوند فرمود: پس از زندگى دنیا مى‌تواند به بهشت جاوید برسد.

مدّت ونهایت زندگى دنیوى براى بشر معلوم نیست. («حین» نكره آمده است)