سوره اعراف - آیه 38 جزء 8 - صفحه 155

    قَالَ ٱدۡخُلُواْ فِيٓ أُمَمٍ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِكُم مِّنَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِ فِي ٱلنَّارِ‌ كُلَّمَا دَخَلَتۡ أُمَّةٌ لَّعَنَتۡ أُخۡتَهَا‌ حَتَّىٰٓ إِذَا ٱدَّارَكُواْ فِيهَا جَمِيعًا قَالَتۡ أُخۡرَىٰهُمۡ لِأُولَىٰهُمۡ رَبَّنَا هَـٰٓؤُلَآءِ أَضَلُّونَا فَـَٔاتِهِمۡ عَذَابًا ضِعۡفًا مِّنَ ٱلنَّارِ‌ قَالَ لِكُلٍّ ضِعۡفٌ وَلَـٰكِن لَّا تَعۡلَمُونَ

    38

تفسیر نور
(خداوند، پس از اعترافشان به كفر در لحظه‌ى مرگ) مى‌فرماید: شما نیز در میان گروه‌هایى از جنّ و انس، كه پیش از شما بوده‌اند، به دوزخ داخل شوید. هرگاه گروهى وارد (جهنّم) شود، گروه هم‌كیش خود را لعن و نفرین كند، تا آنكه همه یكجا در دوزخ بهم رسند. آنگاه گروه متأخّر درباره‌ى گروه قبلى گوید: خدایا! اینان بودند كه ما را گمراه كردند، پس عذابى دو چندان از آتش دوزخ برایشان بیاور (كیفرى براى گمراهى خودشان و كیفرى براى گمراه ساختن ما. خداوند) مى‌فرماید: براى هر كدام، (عذابى) دو برابر است، ولى نمى‌دانید.

نکته‌ها
از صحنه‌هاى تكان‌دهنده‌ى قیامت، گفتگوى دوزخیان با یكدیگر، به ویژه با سران و بزرگانى است كه سبب جهنّمى شدن آنان شده‌اند. به همین جهت آنجا دوستان بى‌تقوا نیز با هم دشمن مى‌شوند. «الاخلاّء یومئذ بعضهم لبعض عدوٌّ الاّ المتّقین» 95 ، گاهى هم تقاضا مى‌كنند كه عاملان گمراهى خود را ببینند و پایمالشان كنند. «أرِنَا الّذین اضلاّنا من الجنّ و الانس نجعلهما تحت أقدامنا» 96 و گاهى اطاعت از بزرگان را عامل سقوط خویش مى‌دانند. «أطعنا سادتنا و كُبرائنا و اضلّونا السبیلا» 97 امّا انسان داراى اختیار و آزادى عمل است و نمى‌تواند انحراف و خطاى خود را تنها به گردن دیگران اندازد.

امام صادق علیه السلام فرمودند: مراد از رهبران «هؤلاء اضلّونا»، رهبران فاسد و ائمّه‌ى ظلم و جور مى‌باشد. 98

در قیامت رهبران جور و پیروان آنها، هركدام دو برابر عذاب مى‌شوند، زیرا قرآن در پاسخ تقاضاى منحرفان براى عذاب دو برابر رهبران خود مى‌فرماید: هم رهبران دو برابر كیفر دارند و هم پیروان آنها، «لكلٍ‌ّ ضِعف» رهبران، چون هم خود منحرف شدند و هم دیگران را منحرف كردند، و امّا پیروان آنها نیز براى انحراف خود و براى اینكه با پیروى و حمایت خود به رهبران باطل رونق دادند.


95) زخرف، 67

96) فصّلت، 29

97) احزاب، 67

98) تفسیر نورالثقلین‌

پیام‌ها
در بهشت، كینه و دشمنى نیست، سراسر صلح و صفاست ولى در جهنّم، افراد یكدیگر را لعن و نفرین مى‌كنند. «لَعَنت أختها» چنانكه در آیه 25 سوره‌ى عنكبوت مى‌خوانیم: «یكفر بعضُكم ببعض و یَلعَنُ بعضُكم بعضاً»

جنّ نیز مانند انسان، تكلیف دارد و گنهكاران هردو سرنوشتى مشابه دارند و در یك دوزخ قرار مى‌گیرند. «الجنّ والانس فى النار... لعنت اختها»

كفّار، یكباره وارد دوزخ نمى‌شوند، بلكه به ترتیب و نوبت. «كلما دخلت»

ولایت‌ها، محبّت‌ها و حمایت‌هاى غیر الهى، در قیامت به كینه و نفرین و دشمنى تبدیل مى‌شود. «لعنت اُختها»

در قیامت، همه مى‌كوشند گناه خود را به گردن دیگرى اندازند یا براى خود شریك جرم پیدا كنند. «هؤلاء اضلّونا»

گاهى انسان كیفرهایى مى‌بیند كه خود آگاه نیست. «ولكن لا تعلمون»