وَنَزَعۡنَا مَا فِي صُدُورِهِم مِّنۡ غِلٍّ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهِمُ ٱلۡأَنۡهَـٰرُ وَقَالُواْ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِي هَدَىٰنَا لِهَـٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهۡتَدِيَ لَوۡلَآ أَنۡ هَدَىٰنَا ٱللَّهُ لَقَدۡ جَآءَتۡ رُسُلُ رَبِّنَا بِٱلۡحَقِّ وَنُودُوٓاْ أَن تِلۡكُمُ ٱلۡجَنَّةُ أُورِثۡتُمُوهَا بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ
43
در آیات قبل خواندیم كه دوزخیان همدیگر را لعن و نفرین مىكنند، اینجا مىفرماید: بهشتیان هیچ كینهاى از یكدیگر در دل ندارند و میان همهى آنها صلح، صفا و محبّت است و با اینكه در بهشت تفاوت درجات هست، امّا هیچ یك نسبت به دیگرى كینه و كدورت و حسدى نمىورزد.
نهرهاى بهشتى پر آب است، زیرا خداوند به جاى جریان آب فرمود: نهرها جارى است و پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله فرمودند: نهرهاى بهشتى از زیر مسكن بهشتیان جارى است. 111
طبق احادیث، هر مؤمن و كافرى در بهشت و دوزخ مكانى دارد، ولى مؤمن، جایگاه بهشتى كافر را به ارث مىبرد و كافر جایگاه دوزخى مؤمن را. 112
از این حدیث استفاده مىشود كه درهاى سعادت و شقاوت به روى همه باز است و هیچ كس از ابتدا براى بهشت یا دوزخ خلق نشده است، بلكه انتخاب و عمل او مسیر و سرنوشتش را معیّن مىكند. 113
پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله در غدیر خم به مردم فرمودند: «معاشر النّاس سلّموا على علىّ بامرة المؤمنین» اى مردم! به علىّ به عنوان امیرالمؤمنین سلام كنید و بگویید: «الحمدللّه الّذى هدنا لهذا...». 114
امام هادى علیه السلام فرمود: در روز قیامت، پیامبر و حضرت على و تمام ائمّه علیهم السلام در برابر مردم قرار مىگیرند و در این هنگام شیعیان مىگویند: «الحمدللّه الّذى هدانا لهذا...». 115
112) تفسیر نورالثقلین
113) تفسیر نمونه
114) تفسیر نورالثقلین
115) تفسیر اثنى عشرى؛ كافى، ج1، ص418
كینهزدایى و ایجاد صمیمیّت، به آسانى و بىزحمت نیست. «نزعنا» («نزع»، به معناى كندن با زحمت و تلاش است) زندگى كه در آن كینه نباشد، زندگى بهشتى است. «من غلّ»
در بهشت، صفاى باطن و ظاهر یك جا جمع است. «نزعنا ما فى صدورهم من غلّ تجرى من تحتهم الانهار»
اهل بهشت، به ذكر و ستایش خدا مشغولند. «قالوا الحمدللّه»
بهشتیان، از لطف خدا شاكرند واز هدایت شدنشان مغرور نیستند. «الحمدللّه الّذى هدانا»
بهشتیان به اعمال و كارهاى خود متّكى نیستند. «هدانا اللّه»
عقل و علم و تلاش به تنهایى كافى نیست، عنایت و امداد الهى نیز براى هدایت لازم است. «لولا ان هدانا اللّه»
انبیا، وسیلهى هدایتند و هدایتشان همراه با حقّ است. خودشان، حرفشان، عملشان، شیوهها و وعدههایشان همه حقّ است. «لقد جاءت رسل ربّنا بالحقّ»
بهشت در برابر عمل است، نه امید و آرزو. «اورثتموها بما كنتم تعملون» حضرت على علیه السلام مىفرماید: از كسانى مباش كه آخرت را بدون عمل آرزو مىكنند. «لاتكن ممن یرجو الاخرة بغیر العمل» 116