إِنَّ نَاشِئَةَ ٱلَّيۡلِ هِيَ أَشَدُّ وَطۡـًٔا وَأَقۡوَمُ قِيلًا
6
إِنَّ لَكَ فِي ٱلنَّهَارِ سَبۡحًا طَوِيلًا
7
وَٱذۡكُرِ ٱسۡمَ رَبِّكَ وَتَبَتَّلۡ إِلَيۡهِ تَبۡتِيلًا
8
رَّبُّ ٱلۡمَشۡرِقِ وَٱلۡمَغۡرِبِ لَآ إِلَـٰهَ إِلَّا هُوَ فَٱتَّخِذۡهُ وَكِيلًا
9
تفسیر نور
همانا برخاستن در شب (براى عبادت) پایدارتر پابرجاتر و گفتار آن استوارتر است.
همانا تو در روز حركت و تلاشى طولانى دارى (و كمتر به عبادت مىرسى)
و نام پروردگارت را یاد كن و تنها به سوى او منقطع شو.
او كه پروردگار مشرق و مغرب است، معبودى جز او نیست، پس او را وكیل خود ساز.
نکتهها
مراد از «ناشئة اللّیل» «برخاستن از خواب» است، چنانكه در روایتى از امام باقر و امام صادق علیهما السلام مىخوانیم: مراد از «ناشئة اللیل» قیام براى نماز شب است.81«وطأ» به معناى زیر پا گذاشتن و قدم نهادن بر چیزى است و در آیه به معناى قدم گذاشتن در راه عبادت است. امام صادقعلیه السلام در تفسیر «اشدّ وطأ» فرمود: منظور برخاستن از رختخواب است در حالى كه جز خداوند را اراده نكرده باشد.82
«تبتّل» به معناى بریدن از هواى نفس و توجه كردن به خداوند است.
امام باقرعلیه السلام فرمودند: مراد از «تبتُّل» بالا بردن دست ها در هنگام تكبیر نماز است، و امام صادقعلیه السلام فرمود: «تبتُّل»، حالت خضوع و خشوع به هنگام دعا در درگاه الهى است.83
نماز شب در روایات
پیامبر اكرمصلى الله علیه وآله فرمود: بهترین شما كسى است كه كلامش نیكو باشد، گرسنگان را سیر كند و به هنگامى كه مردم در خوابند، نماز شب بخواند.84
آن حضرت سه بار به على بن ابیطالب فرمود: بر تو باد به نماز شب. «علیك بصلاة اللیل، علیك بصلاة اللیل، علیك بصلاة اللیل»85
امام صادقعلیه السلام فرمود: شرافت مؤمن به نماز شب است و در روایتى دیگر فرمود: زینت و افتخار مؤمن به خواندن نماز شب است.86
شخصى به حضرت علىعلیه السلام گفت: من از توفیق خواندن نماز شب محروم شدهام! امامعلیه السلام فرمود: «قَیَّدتك ذنوبك» گناهانت تو را بازداشته است.87
خداوند به حضرت موسىعلیه السلام خطاب كرد: اى موسى، دروغ مىگوید كسى كه خیال مىكند مرا دوست دارد ولى هنگامى كه شب فرا رسد، به جاى گفتگو با من، به خواب مىرود.88
پیامبر خداصلى الله علیه وآله فرمود: دو ركعت نماز در دل شب، از دنیا و آنچه در آن است نزد من محبوبتر است.89
در روایات از نماز شب به عنوان عامل زیاد شدن رزق، اداى دین، رفع همّ و غمّ و جلاى چشم یاد شده است.90
براساس روایات، نماز شب، سبب بخشش گناهان روز مىشود.91
همچنین، نماز شب، سبب سلامتى بدن و دریافت رحمت الهى شمرده شده است.92
خداوند در قرآن پاداش بعضى از اعمال را بیان فرموده است ولى در مورد نماز شب مىفرماید: هیچ كس نمىداند كه خداوند چه چیزى براى او ذخیره كرده است: «فلا تعلم نفس ما اخفى لهم...»93
81) تفسیر مجمع البیان.
82) كافى، ج 3، ص 446.
83) تفسیر نورالثقلین.
84) بحارالانوار، ج 87، ص 142.
85) وسائلالشیعه، ج5، ص268.
86) بحارالانوار، ج 87، ص 140.
87) بحارالانوار، ج80، ص128.
88) اعلام الدین دیلمى، ص 263.
89) علل الشرایع، ص 363.
90) سفینةالبحار، ج2، ص46.
91) فروعكافى، ج3، ص366.
92) بحار ج84، ص144.
پیامها
در عبادت، عنصر زمان مؤثر است. «ناشئة اللیل» بعضى از فیوضات و بركات، از شب نشأت و ریشه مىگیرد. «ناشئة اللیل»
تاریكى شب، زمینه بهترى براى عبادت بىریا و همراه با خضوع و خشوع فراهم مىكند. «ناشئة اللیل»
عبادت شبانه تأثیر ماندگارترى در روح دارد. «اشدّ وطأً»
نمازشب، عامل ثباتقدم و تقویت عقیده مؤمن مىشود. «اشدّ وطاً واقوم قیلاً»
حتّى پیامبر، به یاد خدا و نیایش با او محتاج است. «اذكر اسم ربّك و تبتّل الیه»
موفقیّت در روز، نیازمند كسب قوّت در نیایشهاى شبانه است. «قم اللیّل... ان لك فى النهار سبحاً طویلا»
ربوبیّت خداوند اقتضا دارد كه همواره به یاد او باشیم. «واذكر اسم ربّك»
در دستیابى به كمالات، بالاترین درجه را مدّ نظر قرار دهید. «تبتّل الیه تبتیلاً»
عبادت شبانه و ذكر روزانه، مقدّمهاى براى انقطاع كامل به سوى خداوند است. «تبتّل الیه تبتیلاً»
ربوبیّت خداوند نسبت به مشرق و مغرب، دلیل یكتایى او و لزوم توكّل بر او است. «ربّ المشرق والمغرب لا اله الاّ هو فاتّخذه وكیلاً»