وَقَـٰتِلُوهُمۡ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتۡنَةٌ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ كُلُّهُۥ لِلَّهِۚ فَإِنِ ٱنتَهَوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِمَا يَعۡمَلُونَ بَصِيرٌ
39
تفسیر نور
و با آنان (دشمنان) بجنگید تا فتنهاى (از كفر و شرك) بر جاى نماند و دین، یكسره براى خدا باشد، پس اگر (از كفر خود) دست كشیدند، همانا خداوند به آنچه انجام مىدهند بیناست.
نکتهها
جنگ و جهاد در اسلام، براى كشور گشایى نیست، بلكه با هدف گسترش مكتب اسلام و مقابله با فتنه است. در قرآن، فتنه بالاتر از قتل، «الفتنة اكبر من القتل» 518 بلكه شدیدتر از آن شمرده شده است. «الفتنة اشدّ من القتل» 519«فتنه»، معناى وسیعى دارد و شامل هر گونه اِعمال فشار مىشود. در قرآن، فتنه به معناى شرك نیز آمده است، شاید به این لحاظ كه از سوى مشركان انواع محدودیّتها و اِعمال فشارها بر فكر وروح حقّطلبان و جامعهى آنان انجام مىگیرد، یا از آن جهت كه شرك، موجب عذاب ابدى مىشود. همچنین تحمیل كفر بر مؤمنین و انسانهاى پاكفطرت نیز فتنه است. 520
به فرمودهى امام صادق علیه السلام تحقّق قطعى و نهایى این آیه، در زمان حضرت مهدى علیه السلام است. 521 امام باقر علیه السلام فرمود: تأویل این آیه هنوز نیامده است، آنگاه كه زمان تأویل آیه برسد، فتنهگران كشته و شركى نخواهد بود. 522
این آیه، با آزادى در پذیرش دین: «لا اكراه فى الدّین» 523 منافات ندارد، چون باید فتنه و طاغوت را زدود، تا فضا براى انتخاب و اختیار انسان باز شود.
518) بقره، 217
520) تفسیر نمونه
521) تفسیر نورالثقلین
522) كافى، ج 8، ص201
پیامها
هدف از جهاد در اسلام، رفع فتنه و سلطهى كفّار و ایجاد فضاى سالم براى دعوت به حقّ است. «قاتلوهم حتّى لاتكون فتنة و...» تا زمانى كه كفّار مشغول فتنهگرىاند، فرمان مبارزه وجود دارد. «قاتلوهم حتّى لاتكون فتنة»
دشمنان، در هر مقطع كه دست از جنگ بكشند، با آنان، برخوردى مناسب با همان مقطع مىشود. «فان انتهوا...»