يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّبِيُّ قُل لِّمَن فِيٓ أَيۡدِيكُم مِّنَ ٱلۡأَسۡرَىٰٓ إِن يَعۡلَمِ ٱللَّهُ فِي قُلُوبِكُمۡ خَيۡرًا يُؤۡتِكُمۡ خَيۡرًا مِّمَّآ أُخِذَ مِنكُمۡ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡۚ وَٱللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
70
تفسیر نور
اى پیامبر! به اسیرانى كه در دست شمایند بگو: اگر خداوند در دلهاى شما خیرى بداند، بهتر از آنچه از شما گرفته شده است به شما خواهد داد (و مسلمان خواهید شد) و گناهانتان را مىبخشاید و خداوند بخشاینده و مهربان است.
نکتهها
در شأن نزول آیه آمده است: عباس، عقیل و نوفل در جنگ بدر اسیر شدند، پیامبر صلى الله علیه وآله با گرفتن فدیه آنان را آزاد كرد، آنان هم مسلمان شدند. پول فدیههایشان هم بعداً به آنان برگردانده شد. 567در تفاسیر آمده است كه پس از جنگ بدر برخى گفتند: به احترام پیامبر، از عبّاس، عموى آن حضرت فدیه گرفته نشود. پیامبر صلى الله علیه وآله فرمودند: «واللّه لاتذرن منه درهماً» به خدا سوگند از یك درهمش هم نگذرید! سپس آن حضرت به عموى خود فرمود: تو ثروتمندى، براى خودت و برادرزادهات عقیل، فدیه بده. عبّاس گفت: اگر فدیه دهم بىپول مىشوم! حضرت فرمودند: از پولهایى كه نزد همسرت امّالفضل در مكّه گذاشتهاى خرج كن. عبّاس گفت: احدى از این ماجرا خبر نداشت، فهمیدم كه به راستى تو پیامبر خدا هستى. و همانجا مسلمان شد.
در نظام اسلامى، براى اسراى جنگ، سه طرح مشروع و مقبول است:
آزاد كردن بدون فدیه، مثل آنچه در فتح مكّه واقع شد، با آنكه مسلمانان قدرت اسیر كردن و فدیه گرفتن را داشتند، ولى پیامبر اسلام صلى الله علیه وآله همه را با جملهى «انتم الطلقاء» آزاد ساخت.
آزادى اسیران با گرفتن فدیهى نقدى یا مبادلهى اُسرا.
نگهداشتن اسیران در دست مسلمانان، تا هم از قدرت یافتن دشمن جلوگیرى شود، هم به تدریج تعالیم دین را آموخته و به اسلام ارشاد شوند.
انتخاب هر یك از این سه راه در اختیار حاكم اسلامى است.
567) تفسیر نورالثقلین
پیامها
پیامبر و رهبر حكومت اسلامى مأمور است با اسیران گفتگو كرده و آنان را ارشاد كند. «یا ایّها النبىّ قل لمن فى ایدیكم...» با اسیران چنان رفتار كنید كه زمینهى هدایت و ارشادشان فراهم شود. (بكار بردن كلمه «خیر» و«مغفرت» براى شكست خوردگان، گویاى این پیام است.)
تبلیغ و ارشاد اسیران جنگى لازم است و از هر فرصت براى تبلیغ باید استفاده كرد. «قل لمن فى ایدیكم»
خیر واقعى، اسلام و ایمان آوردن است. «اِن یَعلمِ اللّه فى قلوبكم خیراً»
به مردم امید بدهید كه با كمترین خیرى كه در دل داشته باشید، مىتوانید به سعادت برسید. «اِن یَعلمِ اللّه فى قلوبكم خیراً یؤتكم خیراً»
هدف از جنگ، ارشاد مردم و شكستن طاغوت است، نه قتل، غارت، اسیر و فدیه گرفتن. «یؤتكم خیراً مما اُخذ منكم»
حتّى شركت در جنگ بر ضد پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله، مانع توبه و برگشت و دریافت مغفرت الهى نیست. «قل لمن فى ایدیكم... یغفر لكم واللّه غفور رحیم»
پذیرش اسلام، موجب گذشت از خطاها وسبب دریافت لطف ورحمت الهى است. «اِن یَعلمِ اللّه فى قلوبكم خیراً... یغفر لكم واللّه غفور رحیم»