لَوۡ يَجِدُونَ مَلۡجَـًٔا أَوۡ مَغَـٰرَٰتٍ أَوۡ مُدَّخَلًا لَّوَلَّوۡاْ إِلَيۡهِ وَهُمۡ يَجۡمَحُونَ
57
تفسیر نور
اگر (منافقان) پناهگاه یا غارها یا گریزگاهى بیابند، البتّه شتابان به آن روىمىآورند.
نکتهها
«مَلجَأ»، پناهگاه است و «مَغارات»، جمع «مَغارة» به معناى غار. «مُدّخل» راه پنهان و نقب گونهى زیرزمینى است. «یَجمحون» از «جماح» به معناى حركت شتابانى است كه نتوان جلوى آن را گرفت، و به اسب چموش، «جموح» مىگویند.منافقان یا از ترس، اظهار ایمان مىكنند، یا از روى طمع به مال و مقام. آیه گروه اوّل را مىگوید. 83
83) تفسیر اطیبالبیان.
پیامها
منافق، هراسان و در پى فرصت است تا از وضع موجود بگریزد.«لو یجدون ...» محیط جامعهى اسلامى براى منافقان، قابل تحمّل نیست. «لو یجدون ...»
(زندگى منافقان آوارگى است و با مسلمانان زندگى اضطرارى دارند)
رنج واضطراب منافقان در جامعهى اسلامى، با وجود داشتن مال و فرزند، نمونهاى از عذاب دنیوى آنان است. در دو آیه قبل فرمود: «یرید اللّه لیعذّبهم بها فى الحیوة الدنیا» و در این آیه مىفرماید: «لو یجدون»
منافقان در جنگ و گریزشان با مؤمنان، تیز و چابكاند. «یجمحون»