علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- الخَیْرُ الکَثِیرُ مَعْرِفَهًُْ أَمِیرِالمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ الأَئِمَّهًِْ (.

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) شناخت امیرالمؤمنین (علیه السلام) و امامان (علیهم السلام) خَیْراً کَثِیراً است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۶۶ القمی، ج۱، ص۹۲/ نورالثقلین/ البرهان

الصّادق (علیه السلام)- فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً قَالَ مَعْرِفَهًُْ الْإِمَامِ وَ اجْتِنَابُ الْکَبَائِرِ الَّتِی أَوْجَبَ اللَّهُ عَلَیْهَا النَّارَ.

امام صادق (علیه السلام) خیر و نیکی بسیار [در دنیا و آخرت] به او داده شده است. آن حضرت فرمود: «منظور[از خیر زیادی که به او داده شده]، شناختن امام (علیه السلام) و دوری‌گزیدن از گناهان بزرگی است که خدا آتش [دوزخ] را بر [انجام‌دهنده‌ی] آن‌ها واجب و لازم گردانیده است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۶۶ الکافی، ج۲، ص۲۸۴/ وسایل الشیعه، ج۱۵، ص۳۱۵/ العیاشی، ج۱، ص۱۵۱/ مستدرک الوسایل، ج۱۱، ص۳۵۴/ البرهان/ نورالثقلین

ابن عباس (رحمة الله علیه)- الحِکْمَهًُْ الْقُرْآنُ وَ عَنْهُ فِی تَفْسِیرِ الْآیَهًِْ قَالَ الْحِکْمَهًُْ الْمَعْرِفَهًُْ بِالْقُرْآنِ نَاسِخِهِ وَ مَنْسُوخِهِ وَ مُحْکَمِهِ وَ مُتَشَابِهِهِ وَ مُقَدَّمِهِ وَ مُؤَخَّرِهِ وَ حَلَالِهِ وَ حَرَامِهِ وَ أَمْثَالِهِ.

ابن‌عباس (رحمة الله علیه) حکمت، همان قرآن است و در تفسیر این آیه حکمت همان شناخت ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه، مقدّم و مؤخّر. حلال و حرام و مانند آن [در قرآن] است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۶۶ بحارالأنوار، ج۸۹، ص۱۰۶/ بحارالأنوار، ج۱، ص۲۲۰ و منیهًْ المریدص:۳۶۷؛ فیه: «و عنه فی ...» محذوفٌ

الصّادق (علیه السلام)- الحِکْمَهًُْ ضِیَاءُ الْمَعْرِفَهًِْ وَ مِیرَاثُ التَّقْوَی وَ ثَمَرَهًُْ الصِّدْقِ وَ مَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَی عَبْدٍ مِنْ عِبَادِهِ نِعْمَهًًْ أَنْعَمَ وَ أَعْظَمَ وَ أَرْفَعَ وَ أَجْزَلَ وَ أَبْهَی مِنَ الْحِکْمَهًِْ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ یُؤْتِی الْحِکْمَةَ مَنْ یَشاءُ وَ مَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً وَ ما یَذَّکَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ أَیْ لَا یَعْلَمُ مَا أَوْدَعْتُ وَ هَیَّأْتُ فِی الْحِکْمَهًِْ إِلَّا مَنِ اسْتَخْلَصْتُهُ لِنَفْسِی وَ خَصَصْتُهُ بِهَا وَ الْحِکْمَهًُْ هِیَ الثَّبَاتُ وَ صِفَهًُْ الْحَکِیمِ الثَّبَاتُ عِنْدَ أَوَائِلِ الْأُمُورِ وَ الْوُقُوفُ عِنْدَ عَوَاقِبِهَا وَ هُوَ هَادِی خَلْقِ اللَّهِ إِلَی اللَّهِ تَعَالَی قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) لِعَلِیٍّ (علیه السلام) لَأَنْ یَهْدِیَ اللَّهُ عَلَی یَدَیْکَ عَبْداً مِنْ عِبَادِ اللَّهِ خَیْرٌ لَکَ مِمَّا طَلَعَتْ عَلَیْهِ الشَّمْسُ مِنْ مَشَارِقِهَا إِلَی مَغَارِبِهَا.

امام صادق (علیه السلام) حکمت، نور معرفت و میراث تقوی و میوه‌ی راستی است. خداوند به بنده‌ای از بندگانش نعمتی بزرگتر، والاتر، استوارتر، زیباتر و گرانبهاتر از حکمت عطا نکرده است. خداوند عزّوجلّ فرمود: یُؤْتِی الْحِکْمَةَ مَنْ یَشاءُ وَ مَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً وَ ما یَذَّکَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ یعنی کسی آنچه را که من وعده داده و در حکمت فراهم نموده‌ام را نمی‌داند؛ جز آنکه او را برای خود خالص و حکمت را برای او مختص کرده‌باشم. حکمت، ثبات و استواری است و ویژگی حکیم، ثبات در ابتدا و پایداری در انتهای کارهاست و او بندگان خدا را به‌سوی خداوند متعال راهنمایی می‌کند. رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) به علی (علیه السلام) فرمود: «چنانچه خداوند بنده‌ای از بندگانش را به‌واسطه‌ی دستان تو هدایت کند، یقیناً برای تو با برکت‌تر از تمام چیزهایی است که خورشید از زمان طلوع تا به هنگام غروبش بر آن‌ها می‌تابد. (یعنی از تمام زمین بهتر است)».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۶۸ بحارالأنوار، ج۱، ص۲۱۵/ البرهان/ مصباح الشریعهًْ، ص۱۹۸؛ فیه: «النجاهًْ» بدلٌ «الثبات»/ نورالثقلین؛ فیه: «النجاهًْ» بدلٌ «الثبات» و «قال رسول الله ... لأن الله» محذوفٌ

الرّضا (علیه السلام)- کُنَّا مَعَ الرِّضَا (علیه السلام) بِمَرْوَ فَدَخَلْتُ عَلَی سَیِّدِی (علیه السلام) فَأَعْلَمْتُهُ خَوْضَ النَّاسِ فِی أَمْرَ الْإِمَامَهًْ فَتَبَسَّمَ (علیه السلام) ثُمَّ قَالَ یَا عَبْدَ الْعَزِیزِ جَهِلَ الْقَوْمُ وَ خُدِعُوا عَنْ آرَائِهِم ... إِنَّ الْأَنْبِیَاءَ وَ الْأَئِمَّهًَْ (یُوَفِّقُهُمُ اللَّهُ وَ یُؤْتِیهِمْ مِنْ مَخْزُونِ عِلْمِهِ وَ حِکَمِهِ مَا لَا یُؤْتِیهِ غَیْرَهُمْ فَیَکُونُ عِلْمُهُمْ فَوْقَ عِلْمِ أَهْلِ الزَّمَانِ فِی قَوْلِهِ تَعَالَی أَ فَمَنْ یَهْدِی إِلَی الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ یُتَّبَعَ أَمَّنْ لا یَهِدِّی إِلَّا أَنْ یُهْدی فَما لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ وَ قَوْلِهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ مَنْ یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْراً کَثِیراً.

امام رضا (علیه السلام) از عبدالعزیزبن‌مسلم نقل شده است: ما همراه امام رضا (علیه السلام) در مرو بودیم. من به خدمت ایشان رسیدم و ایشان را مطّلع کردم که مردم در موضوع امامت مشغول بحث و گفتگو و اختلاف هستند. حضرت تبسّمی نموده و فرمود: «ای عبدالعزیز! این مردم از روی نادانیشان، فریب نظرات را خوردند ... خداوند انبیاء و امامان (علیهم السلام) را توفیق داده تا از خزانه‌ی علم و حکمتش چیزهایی را که به دیگران نبخشیده به ایشان عطا کند. علم آن‌ها برتر از علم اهل زمان است؛ مطابق سخن خدای متعال: آیا کسی که هدایت به‌سوی حق می‌کند برای پیروی شایسته‌تر است، یا آن‌کس که خود هدایت نمی‌شود مگر هدایتش کنند؟ شما را چه می‌شود، چگونه داوری می‌کنید»؟! (یونس/۳۵) و این کلام الهی: و به هرکس دانش داده‌شود، خیر فراوانی داده شده است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۶۸ الکافی، ج۱، ص۲۰۱/ الغیبهًْ للنعمانی، ص۲۲۱/ بحارالأنوار، ج۲۵، ص۱۲۷ و کمال الدین، ج۲، ص۶۷۸؛ فیهما: «ادیانهم» بدلٌ «آرایهم»/ الأمالی للصدوق، ص۶۷۷؛ فیه: «ادیانهم» بدلٌ «آرایهم» و «حلمه» بدلٌ «حکمه»

الکاظم (علیه السلام)- إِنَ الصَّمْتَ بَابٌ مِنْ أَبْوَابِ الْحِکْمَهًْ.

امام کاظم (علیه السلام) سکوت، دری از درهای حکمت است.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۶۸ الکافی، ج۲، ص۱۱۳/ نورالثقلین

الباقر (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌عُذَافِرٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: بَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فِی بَعْضِ أَسْفَارِهِ إِذْ لَقِیَهُ رَکْبٌ فَقَالُوا السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ: مَا أَنْتُمْ؟ فَقَالُوا: نَحْنُ مُؤْمِنُونَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله). فَقَالَ: فَمَا حَقِیقَهًُْ إِیمَانِکُمْ؟ قَالُوا: الرِّضَا بِقَضَاءِ اللَّهِ وَ التَّفْوِیضُ إِلَی اللَّهِ وَ التَّسْلِیمُ لِأَمْرِ اللَّهِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهُ (صلی الله علیه و آله): عُلَمَاءُ حُکَمَاءُ کَادُوا أَنْ یَکُونُوا مِنَ الْحِکْمَهًِْ أَنْبِیَاءَ فَإِنْ کُنْتُمْ صَادِقِینَ فَلَا تَبْنُوا مَا لَا تَسْکُنُونَ وَ لَا تَجْمَعُوا مَا لَا تَأْکُلُونَ وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی إِلَیْهِ تُرْجَعُون.

امام باقر (علیه السلام) روزی در یکی از سفرهای پیامبر (صلی الله علیه و آله)، عدّه‌ای سواره با آن حضرت ملاقات کردند. به حضرت سلام نموده و گفتند: «سلام بر تو ای رسول‌خدا! (صلی الله علیه و آله)» پیامبر (صلی الله علیه و آله) رو به ایشان کرده و پرسید: «شما کیستید»؟ آن‌ها پاسخ دادند: «از مؤمنین هستیم». حضرت فرمود: «حقیقت ایمانتان چیست»؟ گفتند: «راضی به قضای الهی و تسلیم امر پروردگار هستیم و امور را به خداوند واگذار می‌نماییم». رسول‌خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «عالمان حکیم [چنان مقامی دارند که] نزدیک است به‌خاطر حکمتشان، پیامبر شوند. اگر در گفته‌ی خود صادق هستید، خانه‌ای را که در آن ساکن نیستید (دنیا)، [بیش از حدّ نیاز] آباد نکرده و آذوقه‌ای را که نمی‌خورید (اموال دنیا)، جمع ننمایید و تقوای خداوندی که بازگشتتان به‌سوی اوست را پیش بگیرید».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۷۰ بحارالأنوار، ج۶۴، ص۲۸۶/ نورالثقلین

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ أَرَادَ الْحِکْمَهًَْ فَلْیُحِبَ أَهْلَ بَیْتِی.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) آنکه جویای حکمت است، باید اهل‌بیت مرا دوست بدارد.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۷۰ بحارالأنوار، ج۲۷، ص۱۱۶

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَا قَسَمَ اللَّهُ لِلْعِبَادِ شَیْئاً أَفْضَلَ مِنَ الْعَقْلِ فَنَوْمُ الْعَاقِلِ أَفْضَلُ مِنْ سَهَرِ الْجَاهِلِ وَ إِفْطَارُ الْعَاقِلِ أَفْضَلُ مِنْ صَوْمِ الْجَاهِلِ وَ إِقَامَهًُْ الْعَاقِلِ أَفْضَلُ مِنْ شُخُوصِ الْجَاهِلِ وَ لَا بَعَثَ اللَّهُ رَسُولًا وَ لَا نَبِیّاً حَتَّی یَسْتَکْمِلَ الْعَقْلَ وَ یَکُونَ عَقْلُهُ أَفْضَلَ مِنْ عُقُولِ جَمِیعِ أُمَّتِهِ وَ مَا یُضْمِرُ النَّبِیُّ فِی نَفْسِهِ أَفْضَلُ مِنِ اجْتِهَادِ الْمُجْتَهِدِینَ وَ مَا أَدَّی الْعَاقِلُ فَرَائِضَ اللَّهِ حَتَّی عَقَلَ مِنْهُ وَ لَا بَلَغَ جَمِیعُ الْعَابِدِینَ فِی فَضْلِ عِبَادَتِهِمْ مَا بَلَغَ الْعَاقِلُ إِنَّ الْعُقَلَاءَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَ إِنَّما یَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْباب.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) خداوند میان بندگانش چیزی برتر از عقل تقسیم نکرد. خواب انسان عاقل، برتر از بیداری (شب‌زنده‌داری) انسان جاهل است و خوردن شخص عاقل از روزه‌داری فرد جاهل با فضیلت‌تر است. خداوند هیچ پیامبری را فرو نفرستاد، مگر آن زمان که عقلش کامل گشت و عقل او از تمام عقول امّتش برتر شد. و آنچه که پیامبر در درون خود پنهان می‌کند، برتر از اجتهاد [و تلاش همه‌ی تلاشگران] است و بنده‌ی [واقعی] به ادای واجبات نمی‌پردازد؛ مگر زمانی‌که نسبت به آن عقل و درک پیدا کرده‌باشد و انسان‌های عابد و زاهد با تمام عبادات خود به آنچه که عاقل با عقل خود از آن بهره‌مند شده است، بهره‌مند نگشتند. اینان اولواالألباب‌اند که خداوند تبارک و تعالی فرمود: وَمَا یذَّکرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الأَلْبَابِ.

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۲، ص۳۷۰ الفصول المهمه، ج۱، ص۱۱۶/ شرح نهج البلاغه، ج ۱۸، ص۱۸۵/ البرهان؛ فیه: «و فطر العاقل ... الجاهل» محذوفٌ