وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّي جَاعِلࣱ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةࣰۖ قَالُوٓاْ أَتَجۡعَلُ فِيهَا مَن يُفۡسِدُ فِيهَا وَيَسۡفِكُ ٱلدِّمَآءَ وَنَحۡنُ نُسَبِّحُ بِحَمۡدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَۖ قَالَ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
30
وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ إِنِّي جَاعِلࣱ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةࣰۖ قَالُوٓاْ أَتَجۡعَلُ فِيهَا مَن يُفۡسِدُ فِيهَا وَيَسۡفِكُ ٱلدِّمَآءَ وَنَحۡنُ نُسَبِّحُ بِحَمۡدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَۖ قَالَ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
30
السّجّاد (علیه السلام)- وَ کَانَ لَا یَحْجُبُهُمْ عَنْ نُورِهِ فَحَجَبَهُمْ عَنْ نُورِهِ سَبْعَهًَْ آلَافِ عَامٍ فَلَاذُوا بِالْعَرْشِ سَبْعَهًَْ آلَافِ سَنَهًٍْ فَرَحِمَهُمْ وَ تَابَ عَلَیْهِمْ.
امام سجّاد (علیه السلام) خداوند پیش از آن (اعتراض ملائکه به خدا درباره‌ی خلقت آدم) آنان را از نور خود محجوب نمی‌کرد. امّا پس از آن آنها را هفت‌هزار سال از نورش محجوب ساخت. ملائکه به مدّت هفت‌هزار سال به عرش پناهنده‌شدند تا اینکه به آنها مهر ورزید و توبه‌شان را پذیرفت.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۴ وسایل الشیعه، ج۱۳، ص۳۳۱/ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۰/ المناقب، ج۴، ص۱۶۰؛ فیه: «نفسه» بدلٌ «نوره» و ایضا «فلاذوا ... آلاف» محذوفٌ/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۲۶؛ فیه: «فرحمهم» محذوف/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- فَاحْتَجَبَ عَنْهُمْ سَبْعَ سِنِینَ فَلَاذُوا بِالْعَرْشِ یَلُوذُونَ یَقُولُونَ لَبَّیْکَ ذَا الْمَعَارِجِ لَبَّیْکَ حَتَّی تَابَ عَلَیْهِمْ.
امام صادق (علیه السلام) خداوند [رحمت] خود را تا هفت سال از آنان محجوب داشت. آنها به‌سوی عرش پناه آورده و دائم می‌گفتند «لبیک ذا المعارج لبیک» (یعنی «ای صاحب راه‌های آسمان، فرمانبردار توئیم») تا این که خداوند توبه‌ی آنها را پذیرفت.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۶ مستدرک الوسایل، ج۹، ص۳۶۹/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۰۴/ العیاشی، ج۱، ص۲۹/ البرهان
الصّادقین (علیه السلام)- فَوَقَعَتِ الْحُجُبُ فِیمَا بَیْنَهُمَا وَ بَیْنَ اللَّهِ وَ کَانَ نُورُهُ ظَاهِراً لِلْمَلَائِکَهًِْ فَعَلِمَا أَنَّهُ قَدْ سَخِطَ قَوْلَهُمَا.
امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام) خداوند بین خود و آن دو فرشته‌ای که اعتراض کردند حائلی ایجاد کرد؛ در حالی‌که نور پروردگار برای فرشتگان دیگر مشخّص [و قابل بهره‌برداری] بود، لذا آن دو دریافتند که خداوند از سخنشان، غضبناک شده است.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۶ وسایل الشیعه، ج۱۳، ص۲۹۶/ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۹/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۲۶/ نورالثقلین
الرّضا (علیه السلام)- فَنَدِمُوا فَلَاذُوا بِالْعَرْشِ وَ اسْتَغْفَرُوا.
امام رضا (علیه السلام) ملائکه پشیمان شدند و به عرش پناه برده و آمرزش خواستند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۶ وسایل الشیعه، ج۱۳، ص۲۹۶/ بحارالأنوار، ج۶، ص۹۶/ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۰/ بحارالأنوار، ج۵۵، ص۵۸/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۳/ عیون أخبارالرضا (ج۲، ص۹۰/ نورالثقلین
الصّادق (علیه السلام)- عَلِمُوا اَنَّهُم تَجَاوَزُوا مَا لَهُمْ فَلَاذُوا بِالعَرشِ اسْتِغْفَاراً.
امام صادق (علیه السلام) ملائکه فهمیدند که از حدّ خود تعدّی کرده‌اند، پس برای طلب استغفار به عرش الهی پناه بردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۶ نورالثقلین
الرّضا (علیه السلام)- اسْتَغْفَرُِوا مِنْ قَوْلِهِمْ أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ عَلِمُوا أَنَّهُمْ أَذْنَبُوا فَنَدَمُوا وَ لَاذُوا بِالْعَرشِ وَ اسْتَغْفَرُوا.
امام رضا (علیه السلام) ملائکه دانستند که گناه کرده‌اند و از گفتار خود در خصوص اعتراض به خدا نسبت به خلقت آدم، پشیمان شدند. سپس برای استغفار به عرش پناه برده و توبه کردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۶ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۲۶
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِنَّ أَوَّلَ مَنْ لَبَّی الْمَلَائِکَهًُْ ... فَطَافُوابِالْعَرْشِ سِتَّ سِنِینَ یَقُولُونَ: لَبَّیْکَ لَبَّیْکَ اعْتِذَاراً إِلَیْکَ لَبَّیْکَ نَسْتَغْفِرُکَ وَ نَتُوبُ إِلَیْکَ.
پیامبر ( نخستین کسانی که تلبیه‌کردند (لبّیک گفتند) فرشته‌ها بودند. آنها شش سال گرد عرش طواف کرده و می‌گفتند: «لبّیک! لبّیک! [از کردار خود] عذر می‌خواهیم. لبّیک! لبّیک! ما از تو آمرزش خواسته و به‌سوی [رحمت] تو باز می‌گردیم».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۶ بحارالأنوار، ج۵۶، ص۱۹۸
السّجّاد (علیه السلام)- فَخَافُوا غَضَبَ رَبِّهِمْ فَجَعَلُوا یَطُوفُونَ حَوْلَ الْعَرْشِ کُلَّ یَوْمٍ ثَلَاثَ سَاعَاتٍ مِنَ النَّهَارِ یَتَضَرَّعُونَ. قَالَ: فَأَمَرَهُمْ أَنْ یَأْتُوا نَهَراً جَارِیاً یُقَالُ لَهُ الْحَیَوَانُ تَحْتَ الْعَرْشِ فَیَتَوَضَّئُوا.
امام سجّاد (علیه السلام) [ملائکه پس از اعتراض به خدا درباره‌ی خلقت آدم] از غضب پروردگارشان ترسیدند، پس شروع به طواف بر گرد عرش الهی کردند. هر روز سه بار طواف کرده و تضرّع و انابه می‌نمودند. تا آنکه خداوند به ایشان امر کرد که بر نهر جاری‌ای به نام حیوان که در پایین عرش قرار دارد، وارد شده و با آب آن وضو بگیرند. (و به این ترتیب توبه آنان را پذیرفت).
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۶ بحارالأنوار، ج۷۷، ص۲۳۶/ المناقب، ج۴، ص۱۶۰
السّجّاد (علیه السلام)- فَظَنَّتِ الْمَلَائِکَهًُْ أَنَّ مَا قَالُوا رَدٌّ عَلَی رَبِّهِمْ عَزَّوَجَلَّ وَ أَنَّهُ قَدْ غَضِبَ عَلَیْهِمْ مِنْ قَوْلِهِمْ فَلَاذُوا بِالْعَرْشِ ثَلَاثَ سَاعَاتٍ فَنَظَرَ اللَّهُ إِلَیْهِمْ فَنَزَلَتِ الرَّحْمَهًُْ عَلَیْهِمْ.
امام سجّاد (علیه السلام) ملائکه فهمیدند که خداوند از جوابی که به او دادند، خشمگین شده لذا سه بار به عرش پناهنده شدند تا آنکه خدا به آنها نظر کرده و رحمت خود را بر آنها نازل نمود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۶ بحارالأنوار، ج۵۵، ص۵۹
الصّادق (علیه السلام)- فَغَضِبَ عَلَیْهِمْ ثُمَّ سَأَلُوهُ التَّوْبَهًَْ فَأَمَرَهُمْ أَنْ یَطُوفُوا بِالضُّرَاحِ وَ هُوَ الْبَیْتُ الْمَعْمُورُ فَمَکَثُوا بِهِ یَطُوفُونَ بِهِ سَبْعَ سِنِینَ یَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ مِمَّا قَالُوا ثُمَّ تَابَ عَلَیْهِمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِکَ وَ رَضِیَ عَنْهُمْ.
امام صادق (علیه السلام) خداوند از فرشتگان [به دلیل اعتراض به خدا در خصوص خلقت آدم (علیه السلام)] خشمگین شد. ملائکه از خداوند طلب کردند که توبه‌شان را بپذیرد. خدا به آنها فرمان داد تا دور «ضراح» یعنی همان بیت‌العمور، طواف کنند. آنها هفت سال در حال طواف ضراح بوده و پیوسته از خدا [به دلیل سخنان اعتراض‌آمیزی که درباره‌ی خلیفه قراردادن انسان بر زبان جاری کرده بودند]، طلب مغفرت می‌کردند. آنگاه خداوند توبه‌ی آنها را پذیرفت و از ایشان راضی شد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۶ مستدرک الوسایل، ج۱، ص۳۷۰/ الکافی، ج۴، ص۱۸۸/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۰۵/ العیاشی، ج۱، ص۳۰/ نورالثقلین/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- فَعَلِمُوا أَنَّهُمْ وَقَعُوا فِی الْخَطِیئَهًِْ فَعَاذُوا بِالْعَرْشِ فَطَافُوا حَوْلَهُ سَبْعَهًَْ أَشْوَاطٍ یَسْتَرْضُونَ رَبَّهُمْ عَزَّوَجَلَّ فَرَضِیَ عَنْهُمْ وَ قَالَ لَهُمُ: اهْبِطُوا إِلَی الْأَرْضِ فَابْنُوا لِی بَیْتاً یُعَوِّذُ بِهِ مَنْ أَذْنَبَ مِنْ عِبَادِی وَ یَطُوفُ حَوْلَهُ کَمَا طُفْتُم أَنْتُمْ حَوْلَ عَرْشِی فَأَرْضَی عَنْهُ کَمَا رَضِیتُ عَنْکُمْ فَبَنَوْا هَذَا الْبَیْت.
امام باقر (علیه السلام) ملائکه فهمیدند که [با اعتراض به خدا درباره‌ی خلقت آدم (علیه السلام) و خلیفه قراردادن او] خطا و اشتباه نموده‌اند؛ پس به عرش بازگشته و دور عرش، هفت مرتبه طواف کردند تا خشنودی خدا را به‌دست آورند. خداوند از آنها خشنود شد و فرمود: «به زمین فرود آیید و خانه‌ای برایم بسازید که هرکس از بندگانم گناهی انجام داد به آن خانه پناه برد و همان‌طور که شما اطراف عرش طواف کردید اطرافش طواف نماید؛ تا همان‌گونه که از شما راضی شدم از آنان نیز راضی‌گردم». سپس فرشتگان خانه‌ی کعبه را بنا کردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۸ بحارالأنوار، ج۱۰، ص۱۵۸/ المناقب، ج۴، ص۲۰۲/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۴۶؛ فیه: «فلاذوا» بدل «فعاذوا»/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۹۱
الصّادق (علیه السلام)- سَأَلَ اَبِی (علیه السلام) رَجُلٌ و قَالَ: حَدِّثْنِی عَنِ الْمَلَائِکَهًِْ حِینَ رَدُّوا عَلَی الرَّبِ حَیْثُ غَضِبَ عَلَیْهِمْ وَ کَیْفَ رَضِیَ عَنْهُمْ؟ فَقَالَ: إِنَّ الْمَلَائِکَهًَْ طَافُوا بِالْعَرْشِ سَبْعَهًَْ آلَافِ سَنَهًٍْ یَدْعُونَهُ وَ یَسْتَغْفِرُونَهُ وَ یَسْأَلُونَهُ أَنْ یَرْضَی عَنْهُمْ فَرَضِیَ عَنْهُمْ بَعْدَ سَبْعِ سِنِینَ. فَقَالَ: صَدَقْت، وَ مَضَی. فَقَالَ اَبِی (علیه السلام): هَذَا جَبرَائِیل (علیه السلام) اَتَاکُم یَعلَمُکُم مَعَالِمَ دینِکُم.
امام صادق (علیه السلام) مردی از امام صادق (علیه السلام) سؤال کرد و گفت: «برای من درباره‌ی فرشتگان سخن بگویید؛ پس از آن که درخواست پروردگار را رد کرده و مورد غضب الهی قرار گرفتند، چگونه خداوند از ایشان راضی شد»؟ امام (علیه السلام) فرمود: «فرشتگان در عرش، هفت سال طواف کردند در حالی‌که در این مدّت دائماً نزد پروردگار بازگشته و طلب استغفار می‌نمودند و می‌خواستند که از آنها راضی شود. خداوند پس از گذشت هفت سال از ایشان راضی شد». آنگاه مرد گفت: «راست گفتی»! و رفت. پس امام (علیه السلام) فرمودند: «این مرد جبرئیل (علیه السلام) بود که نزد شما آمده‌بود تا مسائل دینتان را به شما بیاموزد».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۸ نورالثقلین/ علل الشرایع، ج۲، ص۴۰۷
الصّادق (علیه السلام)- فَأَعْرَضَ عَنْهَا فَرَأَتْ أَنَّ ذَلِکَ مِنْ سَخَطِهِ فَلَاذَتْ بِعَرْشِهِ.
امام صادق (علیه السلام) خداوند از ایشان روی برگرداند و آنها فهمیدند که این روی‌گرداندن پروردگار، از روی غضب اوست؛ پس فرشتگان به عرش الهی پناه بردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۸ الکافی، ج۴، ص۱۸۷/ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۹/ نورالثقلین
السّجّاد (علیه السلام)- فَأَعْرَضَ عَنْهم.
امام سجاد (علیه السلام) خداوند از آن فرشتگان روی برگرداند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۸ مستدرک الوسایل، ج۱، ص۳۷۰/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۰۵/ العیاشی، ج۱، ص۳۰/ البرهان/ بحارالأنوار، ج۵۶، ص۱۹۸
الصّادق (علیه السلام)- فَرَدَّ عَلَیْهِمْ إِنِّی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ فَظَنَّتِ الْمَلَائِکَهًُْ أَنَّ ذَلِکَ سَخَطٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ عَلَیْهِمْ فَلَاذُوا بِالْعَرْشِ یَطُوفُونَ بِهِ.
امام صادق (علیه السلام) و خدا سخن آنها را با کلام خود: إِنِّی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ رد کرد [و پاسخ داد]. فرشته‌ها گمان کردند که این [سخن] از خشم خدای عزّوجلّ بر آنهاست؛ در نتیجه به عرش پناهنده شده و دائم بدان طواف می‌کردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۸ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۸/ علل الشرایع، ج۲، ص۴۰۲/ نورالثقلین
العسکری (علیه السلام)- قَالُوا: مَتَی کَانَ هَذَا؟ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: وَ إِذْ قالَ رَبُّکَ ابْتِدَائِی هَذَا الْخَلْقَ أَیْ مَا فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً لَکُمْ حِینَ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَهًِْ الَّذِینَ کَانُوا فِی الْأَرْضِ مَعَ إِبْلِیسَ وَ قَدْ طَرَدُوا عَنْهَا الْجِنَّ بَنِی الْجَانِّ وَ حَقَّتِ الْعِبَادَهًُْ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً بَدَلًا مِنْکُمْ وَ رَافِعُکُمْ مِنْهَا فَاشْتَدَّ ذَلِکَ عَلَیْهِمْ لِأَنَّ الْعِبَادَهًَْ عِنْدَ رُجُوعِهِمْ إِلَی السَّمَاءِ تَکُونُ أَثْقَلَ عَلَیْهِمْ.
امام عسکری (علیه السلام) وقتی خداوند خطاب به انسان در قرآن می‌فرماید: «او خدایی است که تمام آنچه در زمین است را برای شما انسان‌ها آفرید. [این سؤال پیش می‌آید و گویا] انسان می‌پرسد: از چه زمانی آنچه در زمین است برای انسان‌هاست؟ (قبل از خلقت انسان یا بعد از آن)؟ و [گویا] خداوند در جواب می‌فرماید: از همان ابتدای آفرینش این زمین و هر چه در آن است، آن را برای شما انسان‌ها آفریدیم. همان زمانی که خدا به ملائکه‌ای که همراه ابلیس در زمین [مشغول عبادت] بودند و جنّیان [بدکردار] را طرد [و نابود] کرده و [باقی‌مانده‌ها] به عبادت واقعی مشغول بودند، فرمود: قصد دارم به جای شما در زمین، جانشین خود را قرار دهم و شما را از زمین بردارم و در آسمان قرار دهم، و این مطلب بر آنان سخت آمد زیرا عبادت آنان [و اعمالشان] وقتی به آسمان برمی‌گشتند، برایشان سخت‌تر و سنگین‌تر بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۸ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۷
الباقر (علیه السلام)- فَسَجَدُوا فَقَالُوا فِی أَنْفُسِهِمْ وَ هُمْ سُجُودٌ مَا کُنَّا نَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ یَخْلُقُ خَلْقاً أَکْرَمَ عَلَیْهِ مِنَّا وَ نَحْنُ جِیرَانُهُ وَ أَقْرَبُ الْخَلْقِ إِلَیْهِ فَلَمَّا رَفَعُوا رُءُوسَهُمْ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ: إِنِّی أَعْلَمُ غَیْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما کُنْتُمْ تَکْتُمُونَ یَعْنِی مَا أَبْدَوْهُ بِقَوْلِهِمْ أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ وَ مَا کَتَمُوهُ فِی أَنْفُسِهِمْ فَقَالُوا: مَا ظَنَنَّا أَنَّ اللَّهَ یَخْلُقُ خَلْقاً أَکْرَمَ عَلَیْهِ مِنَّا فَعَلِمُوا أَنَّهُمْ قَدْ وَقَعُوا فِی الْخَطِیئَهًِْ فَلَاذُوا بِالْعَرْشِ وَ طَافُوا حَوْلَهُ یَسْتَرْضُونَ رَبَّهُمْ وَ رَضِیَ عَنْهُمْ.
امام باقر (علیه السلام) فرشتگان در حال سجده با خود می‌گفتند: «ما فکر نمی‌کردیم که خداوند مخلوقی گرامی تر از ما خلق کند در حالی‌که ما در کنار او و نزدیکتر از تمام مخلوقات به او هستیم»! پس زمانی که سرهایشان را بالا آوردند، خداوند عزّوجلّ فرمود: من نهان آسمانها و زمین را می‌دانم و از آنچه شما آشکارا و یا پنهانی انجام می‌دهید، مطّلع هستم. آنچه فرشتگان در کلامشان آشکار کردند آیه‌ی أَتَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ است و آنچه که در وجودشان پنهان کردند این بود که گفتند: «ما گمان نمی‌کردیم خداوند موجودی گرامیتر از ما خلق کند». پس فهمیدند که سخت اشتباه کرده‌اند و به عرش پناه برده و برگردش، طواف کردند و از خداوند طلب رضایت نمودند. پس خداوند نیز از ایشان راضی گشت.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۱۸ مستدرک الوسایل، ج۹، ص۳۲۴/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۴۶/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۹۱
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَرَادَ أَنْ یَخْلُقَ خَلْقاً بِیَدِهِ وَ ذَلِکَ بَعْدَ مَا مَضَی مِنَ الْجِنِّ وَ النَّسْنَاسِ فِی الْأَرْضِ سَبْعَهًُْ آلَافِ سَنَهًٍْ وَ کَانَ مِنْ شَأْنِهِ خَلْقُ آدَمَ کَشَطَ عَنْ أَطْبَاقِ السَّمَاوَاتِ وَ قَالَ لِلْمَلَائِکَهًِْ: انْظُرُوا إِلَی أَهْلِ الْأَرْضِ مِنْ خَلْقِی مِنَ الْجِنِّ وَ النَّسْنَاسِ فَلَمَّا رَأَوْا مَا یَعْمَلُونَ مِنَ الْمَعَاصِی وَ سَفْکِ الدِّمَاءِ وَ الْفَسَادِ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ عَظُمَ ذَلِکَ عَلَیْهِمْ وَ غَضِبُوا لِلَّهِ وَ تَأَسَّفُوا عَلَی أَهْلِ الْأَرْضِ وَ لَمْ یَمْلِکُوا غَضَبَهُمْ فَقَالُوا: رَبَّنَا! أَنْتَ الْعَزِیزُ الْقَادِرُ الْجَبَّارُ الْقَاهِرُ الْعَظِیمُ الشَّأْنِ وَ هَذَا خَلْقُکَ الضَّعِیفُ الذَّلِیلُ یَتَقَلَّبُونَ فِی قَبْضَتِکَ وَ یَعِیشُونَ بِرِزْقِکَ وَ یَسْتَمْتِعُونَ بِعَافِیَتِکَ وَ هُمْ یَعْصُونَکَ بِمِثْلِ هَذِهِ الذُّنُوبِ الْعِظَامِ لَا تَأْسَفْ عَلَیْهِمْ وَ لَا تَغْضَبْ وَ لَا تَنْتَقِمْ لِنَفْسِکَ لِمَا تَسْمَعُ مِنْهُمْ وَ تَرَی وَ قَدْ عَظُمَ ذَلِکَ عَلَیْنَا وَ أَکْبَرْنَاهُ فِیکَ. قَالَ فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِکَ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ: قَالَ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً.
امام علی (علیه السلام) خداوند تبارک و تعالی اراده فرمود که پس از گذشت هفت‌هزار سال از پایان زیستن جنّ و نسناس در زمین به دست خود مخلوقی بیافریند. خلقت آدم (علیه السلام) برای خدا، مانند گشودن آسمان برای او بود. خدا [در هنگام خلق آدم] به فرشتگان فرمود: «به‌سوی زمینیان بنگرید و آفریده‌های من، از جن و نسناس را ببینید». وقتی فرشتگان، گناهکاری و خونریزی و فساد ناروای آنان را در زمین دیدند، این امر بر آنان گران آمده و خشمگین شدند و بر زمینیان افسوس خوردند و چون نتوانستند جلوی خشم خود را بگیرند، گفتند: «پروردگارا! تردیدی نیست که تو شکست‌ناپذیر، توانا، چیره و والامرتبه هستی و اینان آفریدگان ناتوان و خوار تو هستند که اختیار آنان در دست توست؛ با روزی تو زندگی کرده و از عافیت تو بهره‌مند می‌شوند درحالی‌که تو را با انجام چنین گناهان بزرگی نافرمانی می‌کنند؛ امّا بر حال آنان متأسف نباش و خشمگین نشو و به خاطر آنچه که از آنها می‌شنوی و می‌بینی از آنان انتقام نگیر؛ کار آنان امری است که بر ما گران آمده و آن را در حقّ تو ظلمی بزرگ می‌بینیم». وقتی خداوند متعال این سخن را از فرشتگان شنید، فرمود: إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۰ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۳/ القمی، ج۱، ص۳۶/ بحارالأنوار، ج۵۴، ص۳۲۴/ نورالثقلین؛ فیه: بتفاوت یسیر/ البرهان
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَلَمَّا خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ اللَّیْلَ وَ النَّهَارَ وَ النُّجُومَ وَ الْفَلَکَ وَ جَعَلَ الْأَرَضِینَ عَلَی ظَهْرِ حُوتٍ أَثْقَلَهَا فَاضْطَرَبَتْ فَأَثْبَتَهَا بِالْجِبَالِ فَلَمَّا اسْتَکْمَلَ خَلْقَ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضُ یَوْمَئِذٍ خَالِیَهًٌْ لَیْسَ فِیهَا أَحَدٌ قَالَ لِلْمَلَائِکَةِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَهْ.
امام علی (علیه السلام) پس هنگامی‌که خداوند، آسمانها و زمین، شب و روز، ستارگان و فلک را خلق کرد و زمین‌ها را بر پشت چیزی شبیه ماهی قرار داد، وزن زمین بر آن سنگین آمد و تکان خورد؛ لذا زمین را به‌واسطه‌ی کوه‌ها محکم و استوار کرد. پس هنگامی‌که خلقت آسمانها و زمین که در آن زمان خالی بودند و احدی در آنجا ساکن نبود کامل شد، خداوند به ملائکه فرمود: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۰ بحارالأنوار، ج۵۴، ص۹۳/فرات الکوفی، ص۱۸۵
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِنَّ یَوْمَ الْجُمُعَهًِْ سَیِّدُ الْأَیَّامِ وَ أَعْظَمُهَا عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَی وَ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ یَوْمِ الْفِطْرِ وَ یَوْمِ الْأَضْحَی وَ فِیهِ خَمْسُ خِصَالٍ خَلَقَ اللَّهُ فِیهِ آدَم (علیه السلام).
پیامبر ( روز جمعه، سرور روزها است و بر دیگر روزها برتری دارد و عظمت آن نزد خداوند از روز عید قربان و فطر بیشتر می‌باشد؛ [روز جمعه] از پنج ویژگی برخوردار است که یکی از آنها این است که خداوند حضرت آدم (علیه السلام) را در این روز خلق کرد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۰ مصباح المتهجد، ج۱، ص۲۸۴/ نورالثقلین
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَال اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی: ... إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أَخْلُقَ خَلْقاً بِیَدِی وَ أَجْعَلَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ أَنْبِیَاءَ وَ مُرْسَلِینَ وَ عِبَاداً صَالِحِینَ وَ أَئِمَّهًًْ مُهْتَدِینَ أَجْعَلُهُمْ خُلَفَاءَ عَلَی خَلْقِی فِی أَرْضِی یَنْهَوْنَهُمْ عَنْ مَعْصِیَتِی وَ یُنْذِرُونَهُنَّ مِنْ عَذَابِی وَ یَهْدُونَهُمْ إِلَی طَاعَتِی وَ یَسْلُکُونَ بِهِمْ سَبِیلِی وَ أَجْعَلُهُمْ لِی حُجَّهًًْ عَلَیْهِمْ وَ عُذْراً وَ نُذْراً وَ أُبِینُ النَّسْنَاسَ عَنْ أَرْضِی وَ أُطَهِّرُهَا مِنْهُمْ وَ أَنْقُلُ مَرَدَهًَْ الْجِنِّ الْعُصَاهًَْ عَنْ بَرِیَّتِی وَ خَلْقِی وَ خِیَرَتِی وَ أُسْکِنُهُمْ فِی الْهَوَاءِ وَ فِی أَقْطَارِ الْأَرْضِ فَلَا یُجَاوِرُونَ نَسْلَ خَلْقِی وَ أَجْعَلُ بَیْنَ الْجِنِّ وَ بَیْنَ خَلْقِی حِجَاباً فَلَا یَرَی نَسْلُ خَلْقِیَ الْجِنَّ وَ لَا یُجَالِسُونَهُمْ وَ لَا یُخَالِطُونَهُمْ فَمَنْ عَصَانِی مِنْ نَسْلِ خَلْقِیَ الَّذِینَ اصْطَفَیْتُهُمْ أُسْکِنُهُمْ مَسَاکِنَ الْعُصَاهًِْ وَ أَوْرَدْتُهُمْ مَوَارِدَهُمْ وَ لَا أُبَالِی. قَالَ فَقَالَتِ الْمَلَائِکَهًُْ: یَا رَبَّنَا افْعَلْ مَا شِئْتَ.
امام علی (علیه السلام) خداوند تبارک و تعالی می‌فرماید: ... من می‌خواهم به دست قدرت خویش خلقی به وجود آورم و پیامبران، فرستادگان، بندگان صالح و امامان هدایت‌کننده را از میان فرزندان او قرار دهم. آنها را برای بندگانم بر روی زمین، خلیفه می‌گردانم تا ایشان را از معصیت من نهی کرده، از عذابم انذارشان داده و آنها را به‌سوی عبادت و اطاعت من هدایت کنند تا بندگانم با کمک ایشان راه مرا بپیمایند. من امامان (علیهم السلام) را حجّت بندگان، بهانه‌ی [هدایت] آنان و بیم‌دهنده‌ی آنان [از عذاب] قرار می‌دهم و نسناس را از روی زمینم دور میکنم و انسان را از آلودگی‌های آنان پاک می‌نمایم و جنّیان سرکش که از مخلوق، آفریده و برگزیده‌ی من سرپیچی کرده‌اند را منتقل کرده و در هوا و در چهار گوشه‌ی دور افتاده‌ی زمین ساکنشان می کنم؛ تا با بندگان من، مجاور نشوند و بین جنّیان و بندگانم، حجابی قرار می‌دهم؛ به‌طوری‌که فرزندان این مخلوقم، جن را نمی‌بینند و با ایشان مجالست و مصاحبت نمی‌کنند. اگر کسانی از بنی‌آدم که آنها را برگزیده قرارداده‌ام ازمن سرپیچی کنند، آنها را در مکان و جایگاه معصیت کاران، وارد کرده و در آنها جای می‌دهم، بدون اینکه به این امر توجّه‌کنم [و دیگر برای من مهم نیستند]. پس از آن فرشتگان گفتند: «ای پروردگار ما! هر آنچه می‌خواهی، انجام بده!»
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۰ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۳
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَبَعَثَ اللَّهُ جَبْرَئِیلَ (علیه السلام) فَأَخَذَ مِنْ أَدِیمِ الْأَرْضِ قَبْضَهًًْ فَعَجَنَهُ بِالْمَاءِ الْعَذْبِ وَ الْمَالِحِ وَ رَکَّبَ فِیهِ الطَّبَائِعَ قَبْلَ أَنْ یَنْفُخَ فِیهِ الرُّوحَ فَخَلَقَهُ مِنْ أَدِیمِ الْأَرْضِ فَلِذَلِکَ سُمِّیَ آدَمَ لِأَنَّهُ لَمَّا عُجِنَ بِالْمَاءِ اسْتَأْدَمَ فَطَرَحَهُ فِی الْجَبْلِ کَالْجَبْلِ الْعَظِیمِ.
امام علی (علیه السلام) خدا جبرئیل (علیه السلام) را فرستاد و او از خاک روی زمین، مشتی برگرفت و آن را با آب شیرین و آب شور مخلوط کرد و خمیر ساخت. و پیش از آنکه جان در آن بدمد، طبایع را در آن درآمیخت و او را از خاک روی زمین آفرید و برای همین این موجود، آدم (علیه السلام) نامیده شد، زیرا هنگامی‌که آن با آب، درآمیخت، ورآمد سپس آن را چون کوهی بزرگ، به دامنه کوه افکند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۲ بحارالأنوار، ج۵۴، ص۹۳/ فرات الکوفی، ص۱۸۵
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فِی نَهجِ البَلَاغَهًْ: فَلَمَّا مَهَدَ أَرْضَهُ وَ أَنْفَذَ أَمْرَهُ اخْتَارَ آدَمَ (علیه السلام) خِیرَهًًْ مِنْ خَلْقِهِ وَ جَعَلَهُ أَوَّلَ جِبِلَّتِه.
امام علی (علیه السلام) در نهج‌البلاغه آمده است: زمانی‌که خداوند زمینش را گستراند و امرش را نافذ و جاری کرد، آدم (علیه السلام) را به عنوان برترین مخلوق برگزید و او را اوّلین خلقت خویش قرارداد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۲ نورالثقلین/ بحارالأنوار، ج۵۴، ص۱۱۲
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- دُحِیَتِ الْأَرْضُ مِنْ مَکَّهًَْ وَ کَانَتِ الْمَلَائِکَهًُْ تَطُوفُ بِالْبَیْتِ وَ هِیَ أَوَّلُ مَنْ طَافَ بِهِ وَ هِیَ الْأَرْضُ الَّتِی قَالَ اللَّهُ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً.
پیامبر ( زمین از سرزمین مکّه گسترده شد و فرشته‌ها گرد خانه‌ی کعبه طواف می‌کردند؛ [آن فرشتگان] نخستین کسانی بودند که به دور خانه خدا طواف می‌کردند و این سرزمین همان زمینی است که خداوند در این آیه از آن یاد کرده است: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۲ بحارالأنوار، ج۵۴، ص۲۰۶
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَالَ اللَّهُ تَعَالَی: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً فَکَانَتِ الْأَرْضُ بِأَسْرِهَا لآِدَمَ.
امام علی (علیه السلام) تمام زمین برای آدم (علیه السلام) بود.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۲ وسایل الشیعه، ج۹، ص۵۳۰/ بحارالأنوار، ج۹۰، ص۴۷؛ فیه: «الدنیا» بدل «الأرض»
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- یَکُونُ حُجَّهًًْ فِی أَرْضِی عَلَی خَلْقِی.
پیامبر ( [خداوند درباره‌ی خلقت آدم (علیه السلام) فرمود که من چنین کردم تا آدم (علیه السلام)] حجّت من بر آفریدگانم بر روی زمین باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۲ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۳/ بحارالأنوار، ج۵۸، ص۲۹۸/ القمی، ج۱، ص۳۶/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۲۵؛ فیه: «علی خلقی» محذوفٌ/ نورالثقلین/ البرهان
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَالَ: بَیْنَمَا أَنَا أَمْشِی مَعَ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) فِی بَعْضِ طُرُقَاتِ الْمَدِینَهًِْ إِذْ لَقِیَنَا شَیْخٌ طُوَالٌ کَثُّ اللِّحْیَهًِْ بَعِیدُ مَا بَیْنَ الْمَنْکِبَیْنِ فَسَلَّمَ عَلَی النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) وَ رَحَّبَ بِهِ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَیَّ وَ قَالَ: السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا رَابِعَ الْخُلَفَاءِ وَ رَحْمَهًُْ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ. أَ لَیْسَ کَذَلِکَ هُوَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله)؟ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله): بَلَی. ثُمَّ مَضَی فَقُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَا هَذَا الَّذِی قَالَ لِی هَذَا الشَّیْخُ وَ تَصْدِیقُکَ لَهُ؟ قَالَ: أَنْتَ کَذَلِکَ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ قَالَ فِی کِتَابِهِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً وَ الْخَلِیفَهًُْ الْمَجْعُولُ فِیهَا آدَمُ (علیه السلام) وَ قَالَ یا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ خَلِیفَةً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ فَهُوَ الثَّانِی وَ قَالَ عَزَّوَجَلَّ حِکَایَهًًْ عَنْ مُوسَی (علیه السلام) حِینَ قَالَ لِهَارُونَ (علیه السلام) اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَ أَصْلِحْ فَهُو هَارُونُ (علیه السلام) إِذَا اسْتَخْلَفَهُ مُوسَی (علیه السلام) فِی قَوْمِهِ وَ هُوَ الثَّالِثُ وَ قَالَ عَزَّ‌وَ‌جَلَ وَ أَذانٌ مِنَ اللهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النَّاسِ یَوْمَ الْحَجِّ الْأَکْبَرِ فَکُنْتَ أَنْتَ الْمُبَلِّغَ عَنِ اللَّهِ وَ عَنْ رَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَنْتَ وَصِیِّی وَ وَزِیرِی وَ قَاضِی دَیْنِی وَ الْمُؤَدِّی عَنِّی وَ أَنْتَ مِنِّی بِمَنْزِلَهًِْ هَارُونَ (علیه السلام) مِنْ مُوسَی (علیه السلام) إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِیَّ بَعْدِی فَأَنْتَ رَابِعُ الْخُلَفَاءِ کَمَا سَلَّمَ عَلَیْکَ الشَّیْخُ أَ وَ لَا تَدْرِی مَنْ هُوَ؟ قُلْتُ: لَا. قَالَ: ذَاکَ أَخُوکَ الْخَضِرُ (علیه السلام) فَاعْلَم.
امام علی (علیه السلام) روزی من در کوچه‌های مدینه با پیغمبر (قدم می‌زدم. ناگاه مرد پیر و قدبلندی که ریش انبوهی داشته و چهار شانه بود با ما مواجه شد و بر پیغمبر (سلام کرد. او بعد از تعارف با آن جناب، روی به من کرد و گفت: «سلام و درود خدا بر تو باد ای چهارمین خلیفه»! و سپس خطاب به رسول‌خدا (عرض کرد: «ای رسول‌خدا (آیا چنین نیست»؟ پیامبر (فرمود: «بلی این چنین است». سپس آن مرد از کنار ما گذشت و رفت. من عرض کردم: «ای رسول‌خدا (این چه مطلبی بود که شیخ به من گفت و اینکه شما او را تصدیق کردید چه معنی داشت»؟ پیامبر (فرمود: «الحمد الله! تو در حقیقت چنین هستی؛ چرا که حقتعالی خود فرموده: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً و در اینجا منظور از آن خلیفه که حق تعالی در روی زمین قرار داد حضرت آدم (علیه السلام) است و همچنین فرمود: ای داود! ما تو را خلیفه و[نماینده خود] در زمین قراردادیم پس در میان مردم به حق داوری کن. (ص/۲۶) پس بر این اساس داوود (علیه السلام) دوّمین خلیفه می‌باشد. در جای دیگر حق تعالی از قول موسی (علیه السلام) در مورد هارون (علیه السلام) می‌فرماید: جانشین من در میان قومم باش! (اعراف/۱۴۲) منظور از این آیه هارون (علیه السلام) است که موسی (علیه السلام) از خدا خواست او را خلیفه‌ی خودش در میان قوم قرار دهد. پس هارون (علیه السلام) خلیفه‌ی سوّم است. و خداوند در جایی دیگر می‌فرماید: و این، اعلامی است از ناحیه‌ی خدا و پیامبرش به [عموم] مردم در روز حجّ اکبر [روز عید قربان]. ای علی (علیه السلام)! تو از جانب خدا و رسول او مبلّغ [دین و آیین] هستی و وصیّ من، وزیر من، و قضاکننده‌ی قرض من و اداکننده‌ی امانات من [از جانب خدا] هستی. تو نسبت به من به منزله‌ی هارون (علیه السلام) نسبت به موسی (علیه السلام) هستی؛ با این تفاوت که هرگز پیغمبری بعد از من نمی‌آید. پس تو چهارمین خلیفه هستی. همان‌طورکه آن مرد پیر این چنین بر تو سلام کرد. آن پیرمرد را نشناختی»؟ من عرض کردم: «نه»! پیامبر (فرمود: «این برادر تو خضر (علیه السلام) بود».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۲ بحارالأنوار، ج۳۶، ص۴۱۷/ عیون أخبارالرضا (ج۲، ص۹/ نورالثقلین
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- مَنْ لَمْ یَقُلْ إِنِّی رَابِعُ الْخُلَفَاءِ الْأَرْبَعَهًِْ فَعَلَیْهِ لَعْنَهًُْ اللَّهِ قَالَ الْحُسَیْنُ‌بْنُ‌زَیْدٍ فَقُلْتُ لِجَعْفَرِ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ (علیه السلام): قَدْ رَوَیْتُمْ غَیْرَ هَذَا فَإِنَّکُمْ لَا تَکْذِبُونَ. قَالَ: نَعَمْ! قَالَ اللَّهُ تَعَالَی فِی مُحْکَمِ کِتَابِهِ: وَ إِذْ قالَ رَبُّکَ لِلْمَلائِکَةِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً فَکَانَ آدَمُ (علیه السلام) أَوَّلَ خَلِیفَهًِْ اللَّهِ قَوْلُهُ تَعَالَی: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً وَ قَالَ: إِنَّا جَعَلْناکَ خَلِیفَةً فِی الْأَرْضِ فَکَانَ دَاوُدُ (علیه السلام) الثَّانِیَ وَ کَانَ هَارُونُ (علیه السلام) خَلِیفَهًَْ مُوسَی (علیه السلام) قَوْلُهُ تَعَالَی: اخْلُفْنِی فِی قَوْمِی وَ أَصْلِحْ وَ هُوَ خَلِیفَهًُْ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) فَمَنْ لَمْ یَقُلْ إِنِّی رَابِعُ الْخُلَفَاءِ فَعَلَیْهِ لَعْنَهًُْ اللَّه.
امام علی (علیه السلام) حسین‌بن‌زید از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که امام علی (علیه السلام) فرمود: «لعنت خدا بر کسی که نگوید من چهارمین خلیفه از خلفای چهارگانه‌ام. حسین‌بن‌زید می‌گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «شما قبلاً چیزی غیر از این را روایت کرده‌اید؛ شما که دروغ نمی‌گویید پس این سخن چیست»؟ حضرت فرمود: «بله! خداوند در کتاب استوار خویش می‌فرماید: وَإِذْ قَالَ رَبُّکَ لِلْمَلاَئِکَةِ إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً پس آدم (علیه السلام)، اوّلین خلیفه‌ی خدا بود و نیز ای داوود! ما تو را خلیفه و [نماینده خود] در زمین قراردادیم. (ص/۲۶) پس داوود (علیه السلام) دوّمین خلیفه بود؛ هارون (علیه السلام) نیز به‌عنوان خلیفه‌ی موسی (علیه السلام) سوّمین خلیفه بود که در این‌باره خداوند از قول موسی (علیه السلام) فرمود: جانشین من در میان قومم باش. و [آنها] را اصلاح کن. (اعراف/۱۴۲) و علی (علیه السلام) نیز خلیفه و جانشین محمّد (است. از این رو او (امیرالمؤمنین (علیه السلام)) فرمود: «لعنت خدا بر کسی‌که نگوید من چهارمین خلیفه از خلفای چهارگانه هستم»!
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۴ میهًْ منقبهًْ، ص۱۲۵/ البرهان
الکاظم (علیه السلام)- إِسْحَاقَ‌بْنِ‌عَمَّارٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِی‌الْحَسَنِ الْأَوَّلِ (علیه السلام): أَ لَا تَدُلُّنِی إِلَی مَنْ آخُذُ عَنْهُ دِینِی؟ فَقَالَ: هَذَا ابْنِی عَلِیٌّ (علیه السلام) إِنَّ أَبِی أَخَذَ بِیَدِی فَأَدْخَلَنِی إِلَی قَبْرِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَقَالَ: یَا بُنَیَّ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ قَالَ: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً وَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ إِذَا قَالَ قَوْلًا وَفَی بِهِ.
امام کاظم (علیه السلام) از اسحاق‌بن‌عمّار به امام کاظم (علیه السلام) عرض کرد: «مرا به کسی که دینم را از او [و با راهنمایی او] به دست آورم راهنمایی نمی‌کنید؟ فرمود: «همین پسرم علی (علیه السلام) است [که باید دینت را از او بگیری». همانا پدرم دست مرا گرفت و به سوی قبر رسول‌خدا (برد و فرمود: ای پسر عزیزم! خدای عزّوجلّ فرمود: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً و چون خدا چیزی فرماید، به آن وفا می‌کند. [پس هیچ‌گاه روی زمین خالی از خلیفه و حجّت نمی‌ماند].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۴ الکافی، ج۱، ص۳۱۲/ الإرشاد، ج۲، ص۲۴۸/ إعلام الوری، ص۳۱۵/ الغیبهًْ للطوسی، ص۳۴/ کشف الغمهًْ، ج۲، ص۲۷۰/ نورالثقلین
الصّادقین (علیها السلام)- فَقَالَ مَلَکَانِ مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ: أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ.
امام باقر (علیه السلام) و امام صادق (علیه السلام) دو فرشته از فرشتگان عرضه داشتند: أَ تَجْعَلُ فیها مَنْ یُفْسِدُ فیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۶ وسایل الشیعه، ج۱۳، ص۲۹۶/ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۹/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۳۱/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۲۶/ نورالثقلین
الباقر (علیه السلام)- إِنَّمَا قَالَ ذَلِکَ بَعْضُ الْمَلَائِکَهًِْ لِمَا عَرَفُوا مِنْ حَالِ مَنْ کَانَ فِی الْأَرْضِ مِنَ الْجِنِّ قَبْلَ آدَمَ ... فَقَالُوا مَا ظَنَنَّا أَنَّ اللَّهَ یَخْلُقُ خَلْقاً أَکْرَمَ عَلَیْهِ مِنَّا.
امام باقر (علیه السلام) بعضی از ملائکه که از احوالات موجودات (جنّ و نسناس) روی زمین، پیش ازخلقت آدم (علیه السلام) باخبر بودند چنان سخنی را بیان کرده [و به خلقت آدم (علیه السلام) اعتراض کردند] ... [آن ملائکه] می‌گفتند: «ما فکر نمی‌کردیم که خداوند مخلوقی گرامیتر از ما در نزد خود، خلق کند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۶ مستدرک الوسایل، ج۹، ص۳۲۴/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۴۶/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۹۱
الصّادق (علیه السلام)- قالُوا أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها إِلَی آخِرِ الْآیَهًِْ کَانَ ذَلِکَ مَنْ یَعْصِی مِنْهُمْ.
امام صادق (علیه السلام) برخی از فرشتگان که نافرمانی کردند گفتند: إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً قَالُواْ أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یُفْسِدُ فِیهَا ... .
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۶ مستدرک الوسایل، ج۹، ص۳۶۹/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۰۴/ العیاشی، ج۱، ص۲۹/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ لَمَّا قَالَ لِلْمَلَائِکَةِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً ضَجَّتِ الْمَلَائِکَهًُْ مِنْ ذَلِکَ وَ قَالُوا یَا رَبِّ إِنْ کُنْتَ لَا بُدَّ جَاعِلًا فِی أَرْضِکَ خَلِیفَهًًْ فَاجْعَلْهُ مِنَّا مَنْ یَعْمَلُ فِی خَلْقِکَ بِطَاعَتِکَ.
امام صادق (علیه السلام) هنگامی‌که خدای عزّوجلّ به فرشته‌ها فرمود: إِنِّی جَاعِلٌ فِی الأَرْضِ خَلِیفَةً فرشته‌ها شیون کرده و گفتند: «خداوندا! اگر [تصمیمت بی‌بازگشت است و] قطعاً می‌خواهی در زمین خلیفه‌ای برای خود برگزینی، از بین ما کسی را انتخاب کن که در میان آفریدگان تو به فرمانت کار کند».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۶ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۸/ علل الشرایع، ج۲، ص۴۰۲/ نورالثقلین
السّجّاد (علیه السلام)- فَإِنَّ اللَّهَ قَالَ لِلْمَلائِکَةِ إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً فَقَالَتِ الْمَلَائِکَهًُْ: أَیْ رَبِّ أَ خَلِیفَهًًْ مِنْ غَیْرِنَا مِمَّنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ وَ یَتَحَاسَدُونَ وَ یَتَبَاغَضُونَ وَ یَتَبَاغَوْنَ أَیْ رَبِّ اجْعَلْ ذَلِکَ الْخَلِیفَهًَْ مِنَّا فَنَحْنُ لَا نُفْسِدُ فِیهَا وَ لَا نَسْفِکُ الدِّمَاءَ وَ لَا نَتَبَاغَضُ وَ لَا نَتَحَاسَدُ وَ لَا نَتَبَاغَی.
امام سجّاد (علیه السلام) خدا به فرشته‌ها فرمود: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً فرشته‌ها گفتند: «ای پروردگار! خلیفه‌ای به غیر از ما انتخاب می‌کنی؟! از میان کسانی‌که در زمین فساد و خونریزی می‌کنند؛ به هم حسد می‌ورزند؛ با هم دشمنی می‌کنند و علیه یکدیگر شورش می‌نمایند؟! پروردگارا! این خلیفه را از بین ما انتخاب‌کن که فساد و خونریزی نمی‌کنیم؛ با یکدیگر دشمنی نمی‌ورزیم؛ به هم حسادت نمی‌کنیم و علیه یکدیگر نمی‌شوریم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۶ بحارالأنوار، ج۵۵، ص۵۹
الصّادق (علیه السلام)- فَأَمَّا حَسَدُ الْغَفْلَهًِْ فَکَمَا قَالَتِ الْمَلَائِکَهًُْ حِینَ قَالَ اللَّهُ: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً قالُوا أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ أَیِ اجْعَلْ ذَلِکَ الْخَلِیفَهًَْ مِنَّا وَ لَمْ یَقُولُوا حَسَداً لآِدَمَ مِنْ جِهَهًِْ الْفِتْنَهًِْ وَ الرَّدِّ وَ الْجُحُودِ.
امام صادق (علیه السلام) حسدِ غفلت مانند این سخن ملائکه است که در قرآن آمده است؛ هنگامی‌که خدا به آنها فرمود: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلیفَةً آنها گفتند: أَ تَجْعَلُ فیها مَنْ یُفْسِدُ فیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ منظورشان این بود که خلیفه را از میان ما قرارده. این سخن حسادت‌بار فرشتگان نسبت به آدم (علیه السلام)، در اثر فتنه‌خواهی یا به خاطر انکار و طرد آدم (علیه السلام) نبود. [بلکه بر اثر غفلت آنان بود].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۶ بحارالأنوار، ج۷۵، ص۲۵۵/ تحف العقول، ص۳۷۱
الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ الْمَلَائِکَهًَْ سَالَتِ اللَّهَ تَعَالَی أَنْ یَجْعَلَ الْخَلِیفَهًَْ مِنْهُمْ وَ قَالُوا: نَحْنُ نُقَدِّسُکَ وَ نُطِیعُکَ وَ لَا نَعْصِیکَ کَغَیْرِنَا.
امام صادق (علیه السلام) فرشتگان از خداوند درخواست‌کردند که خلیفه را از میان ایشان برگزیند وگفتند: پروردگارا! ما تو را تقدیس نموده و از تو اطاعت می‌کنیم و همچون دیگران با تو مخالفت نمی‌نماییم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۶ النورالثقلین
العسکری (علیه السلام)- کَمَا فَعَلَتْهُ الْجِنُّ بَنُو الْجَانِّ الَّذِینَ قَدْ طَرَدْنَاهُمْ عَنْ هَذِهِ الْأَرْضِ.
امام عسکری (علیه السلام) همچنان که جنّیان و فرزندانشان چنین [فساد] کردند؛ [همان] کسانی که ما آنها را از زمین بیرون کردیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۶ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۷/ الإمام العسکری، ص۲۱۶/ البرهان
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها کَمَا أَفْسَدَ بَنُو الْجَانِّ وَ یَسْفِکُونَ الدِّمَاءَ کَمَا سَفَکَتْ بَنُو الْجَانِّ وَ یَتَحَاسَدُونَ وَ یَتَبَاغَضُونَ فَاجْعَلْ ذَلِکَ الْخَلِیفَهًَْ مِنَّا فَإِنَّا لَا نَتَحَاسَدُ وَ لَا نَتَبَاغَضُ وَ لَا نَسْفِکُ الدِّمَاءَ.
امام علی (علیه السلام) [فرشتگان هنگام خلقت انسان به خدا گفتند:] آیا در زمین کسی را می‌گماری که در آن فساد انگیزد؛ همان‌طورکه پیش از این جنّیان فساد کرده‌اند؟ و آیا کسانی را انتخاب می‌کنی که خون می‌ریزند؛ همان‌طورکه پیش از این جنّیان خونریزی به راه انداختند؟ اینان به هم حسد برده و با یکدیگر کینه می‌ورزند. پس خلیفه را از میان ما انتخاب کن؛ چرا که ما حسد نورزیده و کینه‌توزی و خونریزی نمی‌کنیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۸ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۳/ القمی، ج۱، ص۳۶/ قصص الأنبیاءللجزایری، ص۲۵/ البرهان
الصّادق (علیه السلام)- قَالَ رَجُلٌ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام): جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ النَّاسَ یَزْعُمُونَ أَنَّ الدُّنْیَا عُمُرَهَا سَبْعَهًُْ آلَافِ سَنَهًٍْ؟ فَقَالَ: لَیْسَ کَمَا یَقُولُونَ. إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ لَهَا خَمْسِینَ أَلْفَ عَامٍ فَتَرَکَهَا قَاعاً قَفْراً خَاوِیَهًًْ عَشَرَهًَْ آلَافِ عَامٍ ثُمَّ بَدَا لِلَّهِ بَدَاءٌ فَخَلَقَ فِیهَا خَلْقاً لَیْسَ مِنَ الْجِنِّ وَ لَا مِنَ الْمَلَائِکَهًِْ وَ لَا مِنَ الْإِنْسِ وَ قَدَّرَ لَهُمْ عَشَرَهًَْ آلَافِ عَامٍ فَلَمَّا قَرُبَتْ آجَالُهُمْ أَفْسَدُوا فِیهَا فَدَمَّرَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ تَدْمِیراً ثُمَّ تَرَکَهَا قَاعاً قَفْراً خَاوِیَهًًْ عَشَرَهًَْ آلَافِ عَامٍ ثُمَّ خَلَقَ فِیهَا الْجِنَّ وَ قَدَّرَ لَهُمْ عَشَرَهًَْ آلَافِ عَامٍ فِیهَا فَلَمَّا قَرُبَتْ آجَالُهُمْ أَفْسَدُوا فِیهَا وَ سَفَکُوا الدِّمَاءَ وَ هُوَ قَوْلُ الْمَلَائِکَهًِْ: أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ کَمَا سَفَکَتْ بَنُو الْجَانِّ فَأَهْلَکَهُمُ اللَّهُ ثُمَّ بَدَا لِلَّهِ فَخَلَقَ آدَمَ وَ قَرَّرَ لَهُ عَشَرَهًَْ آلَافٍ وَ قَدْ مَضَی مِنْ ذَلِکَ سَبْعَهًُْ آلَافِ عَامٍ وَ مِائَتَانِ وَ أَنْتُمْ فِی آخِرِ الزَّمَانِ.
امام صادق (علیه السلام) عیسی‌بن‌أبی‌حمزه گوید: «مردی به امام صادق (علیه السلام) عرض کرد: «فدایت شوم! مردم می‌پندارند عمر دنیا هفت‌هزار سال است». امام فرمود: «چنان نیست که می‌گویند؛ بلکه خدا آن را در طول پنجاه‌هزار سال خلق کرد سپس آن را ده‌هزار سال به صورت بیابانی خشک و ویران واگذاشت. پس از آن خدا نمودی دوباره کرده و در آن خلقی آفرید که نه جنّ و نه فرشته و نه آدمی بودند. به آنها ده‌هزارسال مهلت داد و چون موعد اجلشان نزدیک شد در آن فساد کردند. در نتیجه خدا آنها را از بن برکنده و نابود کرد و تا ده‌هزار سال زمین را به صورت بیابانی تهی و ویران وانهاد. سپس جنّیان را در آن آفرید و مقدّرکرد ده‌هزار سال در زمین بمانند. و چون موعد اجلشان نزدیک شد در زمین تباهی و خونریزی کردند؛ معنی گفتار فرشته‌ها این است که گفتند: أَ تَجْعَلُ فیها مَنْ یُفْسِدُ فیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ چنانچه پیش از این جنیان خونریزی کردند و درپی آن خدا آنها را نابود کرده و آدم را آفرید، و برایش ده‌هزار سال مقرّر داشت که البته هفت‌هزار و دویست سال آن گذشته و شما در آخرالزّمان هستید».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۸ بحارالأنوار، ج۵۴، ص۸۶/ العیاشی، ج۱، ص۳۱/ البرهان
السّجّاد (علیه السلام)- رَدُّوا عَلَی اللَّهِ فَقَالُوا: أَ تَجْعَلُ فِیها ... إِنَّمَا قَالُوا ذَلِکَ بِخَلْقٍ مَضَی یَعْنِی الْجَانَّ بْنَ الْجِنِّ.
امام سجّاد (علیه السلام) فرشتگان در جواب کلام خدا گفتند: أَ تَجْعَلُ فیها ... البته آنان این حرف را به خاطر [کارهایی که از] جنّیان و فرزندان آنان [دیده بودند که فساد و خونریزی می‌کردند] گفتند [و به آدم (علیه السلام) نسبت دادند].
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۸ مستدرک الوسایل، ج۹، ص۳۷۰/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۰۵/ العیاشی، ج۱، ص۳۰/ البرهان؛ فیه «جان أبا الجن» بدل «جان بن الجن»
السّجّاد (علیه السلام)- فَرَدَّتِ الْمَلَائِکَهًُْ عَلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فَقَالَتْ: أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ.
امام سجّاد (علیه السلام) فرشتگان در جواب کلام خدا گفتند: أَتَجْعَلُ فِیهَا مَن یُفْسِدُ فِیهَا وَیَسْفِکُ الدِّمَاء
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۸ الکافی، ج۴، ص۱۸۷/ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۹/ نورالثقلین/ البرهان/ وسایل الشیعه، ج۱۳، ص۳۳۱/ المناقب، ج۴، ص۱۶۰
الرّسول (صلی الله علیه و آله)- فَرَادُّوهُ.
پیامبر ( ملائکه، خلیفه‌ی خداوند را رد و طرد کردند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۸ بحارالأنوار، ج۵۶، ص۱۹۸
الصّادق (علیه السلام)- وَ مَا عَلِمَ الْمَلَائِکَهًُْ بِقَوْلِهِمْ أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ لَوْ لَا أَنَّهُمْ قَدْ کَانُوا رَأَوْا مَنْ یُفْسِدُ فِیهَا وَ یَسْفِکُ الدِّمَاءَ.
امام صادق (علیه السلام) فرشتگان نمی‌دانستند که بشر بر روی زمین به فساد و خونریزی خواهدپرداخت؛ اگر پیش‌تر از این کسی را (جنّ و نسناس) ندیده بودند که در زمین فساد و خونریزی کرده‌باشد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۸ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۷/ العیاشی، ج۱، ص۲۹/ البرهان
الباقر (علیه السلام)- کَانَ فِی قَوْلِهِمْ هَذَا مِنَّهًٌْ عَلَی اللَّهِ لِعِبَادَتِهِمْ.
امام باقر (علیه السلام) فرشتگان با بیان این کلام، به خاطر عبادتشان بر خداوند، منّت نهادند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۲۸ مستدرک الوسایل، ج۹، ص۳۲۴/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۴۶/ دعایم الإسلام، ج۱، ص۲۹۱
السّجّاد (علیه السلام)- فَمَنُّوا عَلَی اللَّهِ بِعِبَادَتِهِمْ إِیَّاهُ.
امام سجّاد (علیه السلام) فرشتگان به خاطر عبادتی که در درگاه خداوند کرده‌بودند، بر او منّت گذاشتند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۰ مستدرک الوسایل، ج۹، ص۳۷۰/ بحارالأنوار، ج۹۶، ص۲۰۵/ العیاشی، ج۱، ص۳۰/ البرهان
العسکری (علیه السلام)- نُنَزِّهُکَ عَمَّا لَا یَلِیقُ بِکَ مِنَ الصِّفَاتِ.
امام عسکری (علیه السلام) تو را از صفاتی که شایسته‌ات نیست به دور شمرده و منزّه می‌داریم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۰ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۷/ الإمام العسکری، ص۲۱۶/ البرهان
العسکری (علیه السلام)- نُطَهِّرُ أَرْضَکَ مِمَّنْ یَعْصِیکَ.
امام عسکری (علیه السلام) [چنان‌که به امر خدا، جنّیانی که قبل از خلقت آدم (علیه السلام) در زمین فساد کرده‌بودند از زمین طرد شدند] ما زمین تو را از هرکه تو را نافرمانی کند پاک می‌کنیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۰ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۷/ الإمام العسکری، ص۲۱۶/ البرهان
العسکری (علیه السلام)- نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ وَ نُطِیعُکَ وَ لَا نَعْصِیکَ.
امام عسکری (علیه السلام) ما به تسبیح و تقدیس تو می‌پردازیم و از تو اطاعت کرده و مخالفت نمی‌کنیم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۰ بحارالأنوار، ج۵۵، ص۵۹
العسکری (علیه السلام)- إِنِّی أَعْلَمُ مِنَ الصَّلَاحِ الْکَائِنِ فِیمَنْ أَجْعَلُهُمْ بَدَلًا مِنْکُمْ مَا لَا تَعْلَمُونَ وَ أَعْلَمُ أَیْضاً أَنَّ فِیکُمْ مَنْ هُوَ کَافِرٌ فِی بَاطِنِهِ مَا لَا تَعْلَمُونَهُ وَ هُوَ إِبْلِیسُ لَعَنَهُ اللَّه.
امام عسکری (علیه السلام) من درباره‌ی کسی که او را به جای شما قرار می‌دهم مصلحتی می‌دانم که شما از آن آگاه نیستید و نیز می‌دانم که کسی در میان شما هست که در باطن خود کفر می‌ورزد امّا شما او را نمی‌شناسید و منظور او ابلیس بود که لعنت خدا بر او باد.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۰ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۱۷/ الإمام العسکری، ص۲۱۶/ البرهان
أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِنِّی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أَخْلُقَ خَلْقاً بِیَدِی وَ أَجْعَلَ مِنْ ذُرِّیَّتِهِ أَنْبِیَاءَ وَ مُرْسَلِینَ وَ عِبَاداً صَالِحِینَ وَ أَئِمَّهًًْ مُهْتَدِینَ أَجْعَلُهُمْ خُلَفَاءَ عَلَی خَلْقِی فِی أَرْضِی یَنْهَوْنَهُمْ عَنْ مَعْصِیَتِی وَ یُنْذِرُونَهُنَّ مِنْ عَذَابِی وَ یَهْدُونَهُمْ إِلَی طَاعَتِی وَ یَسْلُکُونَ بِهِمْ سَبِیلِی وَ أَجْعَلُهُمْ لِی حُجَّهًًْ عَلَیْهِمْ وَ عُذْراً وَ نُذْراً وَ أُبِینُ النَّسْنَاسَ عَنْ أَرْضِی وَ أُطَهِّرُهَا مِنْهُمْ وَ أَنْقُلُ مَرَدَهًَْ الْجِنِّ الْعُصَاهًَْ عَنْ بَرِیَّتِی وَ خَلْقِی وَ خِیَرَتِی وَ أُسْکِنُهُمْ فِی الْهَوَاءِ وَ فِی أَقْطَارِ الْأَرْضِ فَلَا یُجَاوِرُونَ نَسْلَ خَلْقِی وَ أَجْعَلُ بَیْنَ الْجِنِّ وَ بَیْنَ خَلْقِی حِجَاباً فَلَا یَرَی نَسْلُ خَلْقِیَ الْجِنَّ وَ لَا یُجَالِسُونَهُمْ وَ لَا یُخَالِطُونَهُمْ فَمَنْ عَصَانِی مِنْ نَسْلِ خَلْقِیَ الَّذِینَ اصْطَفَیْتُهُمْ أُسْکِنُهُمْ مَسَاکِنَ الْعُصَاهًِْ وَ أَوْرَدْتُهُمْ مَوَارِدَهُمْ وَ لَا أُبَالِی.
امام علی (علیه السلام) می‌خواهم به دست خود موجودی بیافرینم و پیامبران، رسولان، بندگان پارسا و امامان هدایت‌شده‌ی خود را از فرزندان او قرار دهم. آنان را در زمین به جانشینی خود بر آفریدگانم می‌گمارم تا آنان را از نافرمانی من بازداشته و از عذاب من بیم‌دهند و بندگان را به فرمانبرداری از من رهنمون شده و به واسطه‌ی آنان راه [رسیدن به] من را بپیمایند. می‌خواهم آنان را حجّت و دلیل خود بر آفریدگانم قرار دهم تا آنان را انذارکرده و بهانه را از ایشان بگیرند. همچنین می‌خواهم نسناس را از زمین برگرفته و از وجود آنها پاکش سازم و همچنین جن‌های نافرمان و سرکش را از میان آفریدگان، بندگان و برگزیدگانم برگرفته، در هوا و در گوشه و کنار زمین جایشان دهم تا در کنار فرزندان آدم (علیه السلام) نباشند و بین جن و آفریدگانم پرده‌ای اندازم تا ایشان جن‌ها را نبینند؛ با آنها همنشینی نکنند و در نیامیزند. اگر هر یک از فرزندان این آفریده‌ام (آدم (علیه السلام)) که برگزیدگان من هستند، مرا فرمان نبرد او را در جایگاه نافرمانان و گناهکاران جای داده و از انجام این کار باکی ندارم.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۰ بحارالأنوار، ج۱۱، ص۱۰۳/ بحارالأنوار، ج۵۴، ص۳۲۴/ بحارالأنوار، ج۵۸، ص۲۹۸/ القمی، ج۱، ص۳۶؛ بتفاوت یسیر/ نورالثقلین/ البرهان
الرّضا (علیه السلام)- الْحُسَیْنُ بْنُ بَشَّارٍ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ أَ یَعْلَمُ اللَّهُ الشَّیْءَ الَّذِی لَمْ یَکُنْ أَنْ لَوْ کَانَ کَیْفَ کَانَ یَکُونُ أَوْ لَا یَعْلَمُ إِلَّا مَا یَکُونُ؟ فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی هُوَ الْعَالِمُ بِالْأَشْیَاءِ قَبْلَ کَوْنِ الْأَشْیَاءِ قَالَ عَزَّوَجَل ... لِلْمَلَائِکَهًِْ لَمَّا قَالُوا أَ تَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ قالَ إِنِّی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ فَلَمْ یَزَلِ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عِلْمُهُ سَابِقاً لِلْأَشْیَاءِ قَدِیماً قَبْلَ أَنْ یَخْلُقَهَا فَتَبَارَکَ رَبُّنَا وَ تَعَالَی عُلُوّاً کَبِیراً خَلَقَ الْأَشْیَاءَ وَ عِلْمُهُ بِهَا سَابِقٌ لَهَا کَمَا شَاءَ کَذَلِکَ لَمْ یَزَلْ رَبُّنَا عَلِیماً سَمِیعاً بَصِیراً.
امام رضا (علیه السلام) حسین‌بن‌بشار می‌گوید: از امام (علیه السلام) پرسیدم: «آیا خداوند در مورد چیزی که وجود ندارد اطّلاع دارد که اگر چنین چیزی موجود بود، چگونه می‌بود؟ یا اینکه تنها درباره‌ی موجوداتی که هستند آگاهی دارد»؟ پس حضرت (علیه السلام) فرمودند: «همانا خداوند متعال به اشیاء پیش از اینکه به‌وجود بیایند آگاهی دارد. خدای عزّوجلّ آن زمانی که فرشتگان گفتند: اتَجْعَلُ فِیها مَنْ یُفْسِدُ فِیها وَ یَسْفِکُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِکَ وَ نُقَدِّسُ لَکَ به آنان فرمود: إِنِّی أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُونَ پس همیشه علم خداوند بر موجودات، از خلقت آنها، پیشی گرفته است. پروردگار ما بلندمرتبه و بزرگ است که اشیاء را به‌وجود می‌آورد؛ در حالی‌که علم او به آنها بر خلقت آنها آنچنان که می‌خواهد باشند، پیشی گرفته است. دانایی، شنوایی و بینایی پروردگار ما همیشگی است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۰ بحارالأنوار، ج۴، ص۷۸/ التوحید، ص۱۳۶/ عیون أخبارالرضا (ج۱، ص۱۱۸
الصّادق (علیه السلام)- عَنِ ابْنِ‌حَازِمٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) هَلْ یَکُونُ الْیَوْمَ شَیْءٌ لَمْ یَکُنْ فِی عِلْمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؟ قَالَ: لَا! بَلْ کَانَ فِی عِلْمِهِ قَبْلَ أَنْ یُنْشِئَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ.
امام صادق (علیه السلام) ابن‌حازم از امام صادق (علیه السلام) پرسید که «آیا امروز چیزی که قبلاً در علم خداوند نبوده‌باشد، وجود دارد»؟ فرمود: «خیر! بلکه خداوند به همه چیز، قبل از اینکه آسمانها و زمین را بوجود آورد، علم داشته است».
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۲ بحارالأنوار، ج۴، ص۸۴
الصّادق (علیه السلام)- إِنَ لِلَّهِ عِلْماً خَاصّاً وَ عِلْماً عَامّاً. فَأَمَّا الْعِلْمُ الْخَاصُ: فَالْعِلْمُ الَّذِی لَمْ یُطْلِعْ عَلَیْهِ مَلَائِکَتَهُ الْمُقَرَّبِینَ وَ أَنْبِیَاءَهُ الْمُرْسَلِین.
امام صادق (علیه السلام) همانا خداوند از یک علم خاص و یک علم عام برخوردار است و امّا علم خاصّ او علمی است که هیچ‌کدام از فرشتگان مقرّب‌الهی وپیامبران مرسل (علیهم السلام) از آن مطّلع نیستند.
تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۲۳۲ بحارالأنوار، ج۴، ص۸۵