قرآن، تنها از نظر فصاحت و بلاغت معجزه نیست، بلكه از نظر معارف، مواعظ، براهین، اخبار غیبى و قوانین نیز معجزه است، زیرا جمله‌ى «وادعوا من استطعتم» دعوت از همه‌ى مردم است، نه فقط عرب‌هایى كه فصاحت و بلاغت قرآن را مى‌فهمند، چنانكه در آیه‌ى دیگرى نیز مى‌فرماید: «قل لئن اجتمعت الانس و الجنّ على أن یأتوا بمثل هذا القرآن لایأتون بمثله و لوكان بعضهم لبعض ظهیرا» اگر تمام انس و جنّ جمع شوند نمى‌توانند مثل قرآن را بیاورند.²²

جهات اعجاز قرآن بسیار است: حلاوت و شیرینى الفاظ آن در قرائت، یكنواخت بودن محتواى آن با آنكه در مدّت 23 سال نازل شده است، بیان علومى كه تا آن زمان خبرى از آنها نبود، پیشگویى امورى كه بعداً به وقوع پیوست، اِخبار از تاریخ اقوام گذشته كه نشانى از آنها باقى نمانده است، بیان قوانینى جامع و كامل در همه‌ى ابعاد فردى و اجتماعى زندگى انسان، دور ماندن از هرگونه تحریف، تغییر، كهنه شدن و به فراموشى سپرده شدن در طول قرن‌هاى متمادى.

با این همه تخفیف و آن همه تحریك، باز هم بشر عاجز است. قرآن در یكجا مى‌فرماید: مثل تمام قرآن را بیاورید، «ان یأتوا بمثل هذا القرآن »²³، یكجا مى‌فرماید: مثل ده سوره‌ى قرآن بیاورید (همین آیه)، جاى دیگر باز هم تخفیف داده و مى‌فرماید: یك سوره مثل قرآن بیاورید. «فأتوا بسورةٍ من مثله »²⁴ علاوه بر این تخفیف‌ها، انواع تحریك‌ها را نیز بكار برده است. یكجا مى‌فرماید: اگر جن و انس پشت به پشت هم دهند، نمى‌توانند. یكجا مى‌فرماید: از همه‌ى مغزهاى كره‌ى زمین دعوت كنید، امّا هرگز نمى‌توانید كه مثل قرآن بیاورید. تاریخ نیز ثابت كرده است كه دشمنانى كه جنگ‌هاى بسیارى علیه اسلام به‌راه انداخته‌اند، توطئه‌ها چیده‌اند، امّا هرگز نتوانستند حتّى یك سوره مثل قرآن بیاورند، آیا معجزه غیر از این است؟

---

22) اسراء، 88 .

23) اسراء، 88 .

24) بقره، 23.

كفّار بجاى آنكه دلیل وبرهانى بیاورند، به پیامبر صلى الله علیه وآله تهمت مى‌زدند كه قرآن ساخته‌ى خود توست، نه كلام خدا. «یقولون افتریه»

قرآن، معجزه‌ى جاودان تاریخ است. «وادعوا من استطعتم»