وَمَن يَهۡدِ ٱللَّهُ فَهُوَ ٱلۡمُهۡتَدِۖ وَمَن يُضۡلِلۡ فَلَن تَجِدَ لَهُمۡ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِهِۦۖ وَنَحۡشُرُهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ عَلَىٰ وُجُوهِهِمۡ عُمۡيࣰا وَبُكۡمࣰا وَصُمࣰّاۖ مَّأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ كُلَّمَا خَبَتۡ زِدۡنَٰهُمۡ سَعِيرࣰا
97وَمَن يَهۡدِ ٱللَّهُ فَهُوَ ٱلۡمُهۡتَدِۖ وَمَن يُضۡلِلۡ فَلَن تَجِدَ لَهُمۡ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِهِۦۖ وَنَحۡشُرُهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ عَلَىٰ وُجُوهِهِمۡ عُمۡيࣰا وَبُكۡمࣰا وَصُمࣰّاۖ مَّأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ كُلَّمَا خَبَتۡ زِدۡنَٰهُمۡ سَعِيرࣰا
97سؤال: اگر گمراهان در قیامت، كر و كور و لالند، پس چگونه در آیات دیگر، از دیدن آتش؛ «رأى المجرمون النّار»215، یا شنیدن صداى دوزخ؛ «سَمعوا لها تغیّضاً و زفیراً»216، یا فریاد و شیون آنان؛ «دعوا هنالك ثبوراً»217 سخن به میان آمده است؟
پاسخ: مراحل و مواقف قیامت متفاوت و متعدّد است. در هر موقفى ممكن است حالتى باشد كه در مرحلهى بعد از آن نباشد.218
218) تفسیر تبیان.
گمراهان را نجاتبخشى جز خدا نیست. «مَن یُضلِل فلن تَجِد ...»
كسى كه از گوش، چشم و زبان خود در مسیر حقّیافتن، حقّگفتن و حقّدیدن بهره نگیرد، در قیامت نیز كور، كر، لال و واژگون محشور مىشود. این در واقع نوعى تجسّم عمل انسان است! «نحشرهم...على وجوههم عمیاً و بكماً وصمّاً»
آتش دوزخ، براى مجرمان پیوسته شعلهورتر مىشود. «كلمّاخَبت زدناهم سعیراً»