وَتَحۡسَبُهُمۡ أَيۡقَاظًا وَهُمۡ رُقُودٌۚ وَنُقَلِّبُهُمۡ ذَاتَ ٱلۡيَمِينِ وَذَاتَ ٱلشِّمَالِ وَكَلۡبُهُم بَـٰسِطٌ ذِرَاعَيۡهِ بِٱلۡوَصِيدِۚ لَوِ ٱطَّلَعۡتَ عَلَيۡهِمۡ لَوَلَّيۡتَ مِنۡهُمۡ فِرَارًا وَلَمُلِئۡتَ مِنۡهُمۡ رُعۡبًا
18
تفسیر نور
و (اگر به آنان نگاه مىكردى) آنان را بیدار مىپنداشتى (زیرا چشمانشان باز بود،) در حالى كه آنان خواب بودند و ما آنان را به پهلوى راست و چپ مىگرداندیم (تا بدنشان سالم بماند) و سگشان دستهاى خود را بر آستانهى غار نهاده بود (و نگهبانى مىداد) اگر نگاهشان مىكردى، پشت كرده و از آنان مىگریختى و سرتاپا، پراز ترس از آنان مىشدى.
نکتهها
به گفتهى تفسیر مجمع البیان، ظاهر جملهى «وكَلبُهم باسِط زراعیه» آن است كه سگ 309 سال زنده بود و پاسبانى مىداد.آرى، اگر خدا اراده كند، در یك غار، با تار عنكبوتى پیامبرش را حفاظت و كافران را مأیوس و پشیمان مىكند، و در غار دیگر، با نشستن و نگهبانى سگى، مؤمنانى را از دست ظالمى حفظ مىكند.
پیامها
یكى از نعمتهاى خدا، غلتیدن انسان در خواب است. «نُقلّبهم» خداوند سببساز و سببسوز است وتغییر عوامل وآثار، از آیات الهى است. «تَحسبهم اَیقاظاً و هم رُقود» (خداوند خواب اصحاب كهف را از نظر كمّى از چند ساعت به 309 سال و از نظر كیفى نیز به خوابى كه چشمها باز و در حدقه مىچرخد، تغییر داد.)
گاهى حیوانات نیز مأمور اهداف الهىاند. از نقش حیوانات در زندگى بشر غافل نباشیم. «و كلبهم باسط»
شكل وقیافهى افراد، معیار شناخت صحیح نیست، چه بسا قیافهاى كه مردم از آن مىگریزند، ولى از اولیاى خدا باشد.19 «لوِ اطّلعتَ علیهم لَولّیت منهم فِراراً»
19) شاید ترس و وحشت، ناشى از تغییر قیافهى آنان، به خاطر حفظشان بوده كه كسى جرأت نزدیك شدن به آنها را نداشته باشد.