يَوۡمَ نَطۡوِي ٱلسَّمَآءَ كَطَيِّ ٱلسِّجِلِّ لِلۡكُتُبِۚ كَمَا بَدَأۡنَآ أَوَّلَ خَلۡقٍ نُّعِيدُهُۥۚ وَعۡدًا عَلَيۡنَآۚ إِنَّا كُنَّا فَـٰعِلِينَ
104
تفسیر نور
روزى كه آسمان را همچون طومار نوشتهها درهم مىپیچیم (و) همان گونه كه آفرینش را آغاز كردیم، آن را باز مىگردانیم، (این) وعدهاى است بر عهدهى ما (و) ما حتماً انجام دهنده(ى وعدههاى خود) هستیم.
نکتهها
كلمه «سجلّ» در اصل به قطعه سنگى گفته مىشده كه روى آن مىنوشتند، ولى كم كم به اوراقى كه مطالب بر روى آن نوشته مىشود، اطلاق گردیده است.تشابه پیدایش قیامت با آفرینش ابتدائى جهان، بارها مورد اشاره قرآن قرار گرفته است، یكجا مىفرماید: «كما بدئكم تعودون»93 همان گونه كه در آغاز شما را آفرید، باز شما برمىگردید، در آیهاى دیگر مىخوانیم: «هوالّذى یبدء الخلق ثمّ یعیده و هو اهون علیه»94 او كسى است كه آفرینش را آغاز كرده و سپس آن را تكرار مىكند، در حالى كه آن بر او آسانتر است.
مراد از آسمان در این آیه، تمام آسمانهاست، زیرا در جاى دیگرى فرموده است: «و السموات مطویّات بیمینه ...»95
حضرت علىعلیه السلام فرمودند: انسان در قیامت عریان محشور مىشود، سپس حضرت این آیه را تلاوت فرمودند: «كما بدءنا اوّل خلق...»96
93) اعراف، 26.
96) نهجالبلاغه، خطبه 111.
پیامها
نظام هستى ازلى و ابدى نیست و سرانجام دستخوش تغییر و تحول خواهد گردید. «یوم نطوى السماء... كما بَدَءنا» قدرت خداوند نسبت به درهم پیچیدن آسمانها، به آسانى پیچیدن یك طومار است. «كطىّ السجلّ»
تمثیل، بهترین و رساترین راه براى تفهیم و تفهم است. «كطىّ السجلّ»
همان گونه كه پیچیدن یك طومار به معناى محو نوشتههاى آن نیست، درهم پیچیده شدن آسمانها نیز نشانه نابودى آفریدهها نیست. «كطىّ السجلّ للكتب»
هرگونه تغییر و تحوّل در آسمانها با خواست و ارادهى الهى است. «نطوى - بدأنا - نعیده»
خدا مخلوقات درهمپیچیده را مانند آفرینش اوّل باز خواهد آفرید. «نعیده»
وعدههاى الهى حتمى است و عملى مىشود. «انا كنا فاعلین»