فَإِن لَّمۡ يَسۡتَجِيبُواْ لَكَ فَٱعۡلَمۡ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهۡوَآءَهُمۡۚ وَمَنۡ أَضَلُّ مِمَّنِ ٱتَّبَعَ هَوَىٰهُ بِغَيۡرِ هُدًى مِّنَ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ
50
تفسیر نور
پس اگر (خواسته و پیشنهاد) تو را نپذیرفتند، بدان كه آنان پیرو هوسهاى نفسانى خویشاند و كیست گمراهتر از آن كس كه بدون (پذیرش حقّ و توجّه به) هدایت و رهنمون الهى، از هوس خود پیروى نماید؟ همانا خداوند، قوم ستمگر را هدایت نمىكند.
نکتهها
براى انسان سه دشمن معنوى شمردهاند: جلوههاى دنیوى، تمایلات نفسانى و وسوسههاى شیطانى. در این میان، دنیا و جلوههاى آن همچون كلیدى است كه با حركت به یك سوى، در را باز مىكند و با حركت به سوى دیگر مىبندد، یعنى هم مىتوان از آن بهرهى خوب گرفت و هم مىتوان آن را در راه بد بكار برد. وسوسههاى شیطانى نیز - اگر چه نقشآفرین هستند ولى - انسان را به گناه مجبور نمىكنند، مضافاً بر اینكه، شیطان در دل اولیاى خدا راه نفوذ و تسلّطى ندارد؛ امّا دشمن دوم كه از همه كارسازتر است، هواها و تمایلات نفسانى است كه خطرناكترین دشمن انسان بشمار مىرود.7373) تفسیر اطیبالبیان.
پیامها
گاه هواپرستى (با تبلیغات، توجیهات، مغالطه كارى و طرفدارى اكثریّت) چنان جلوه مىكند كه شناخت آن، بصیرت و دقّت لازم دارد. «فاعلم» آنجا كه هدایت پذیرى نباشد، هواپرستى حاكم است. «لم یستجیبوا... یتّبعون اهوائهم»
منكران حقّ وهواپرستان، گمراهترین مردم هستند. «من اضلّ ممّن اتّبع هواه»
هدایت واقعى، هدایتى است كه از علم و حكمت بىنهایت سرچشمه گرفته باشد. «هدىً من اللّه»
هواپرستى ظلم است و هواپرستان از هدایت الهى به دورند. «انّ اللّه لایهدى القوم الظالمین»