ٱلنَّبِيُّ أَوۡلَىٰ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ مِنۡ أَنفُسِهِمۡ وَأَزۡوَٰجُهُۥٓ أُمَّهَـٰتُهُمۡ وَأُوْلُواْ ٱلۡأَرۡحَامِ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلَىٰ بِبَعۡضٍ فِي كِتَـٰبِ ٱللَّهِ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُهَـٰجِرِينَ إِلَّآ أَن تَفۡعَلُوٓاْ إِلَىٰٓ أَوۡلِيَآئِكُم مَّعۡرُوفًاۚ كَانَ ذَٰلِكَ فِي ٱلۡكِتَـٰبِ مَسۡطُورًا
6
هنگامى كه فرمان پيامبرصلى الله عليه وآله در مورد حركت براى جنگ تبوك صادر شد، بعضى گفتند: ما بايد از والدين خود اجازه بگيريم. اين جمله نازل شد كه «النّبى اولى بالمؤمنين».367
پيامبر اكرمصلى الله عليه وآله در روز غديرخم كه به فرمان خداوند، حضرت على عليه السلام را به جانشينى خود منصوب فرمود، قبل از معّرفى و نصب آن حضرت، جملهى «ألستُ اولى بكم من انفسكم» را بيان فرمودند و از آنان اقرار گرفتند كه آيا طبق آيه قرآن، من از شما حتّى نسبت به خودتان اولويّت ندارم؟! همه گفتند: بله.
آنگاه پيامبرصلى الله عليه وآله فرمودند: «مَن كنتُ مولاه فهذا علىّ مولاه»368
اولويّت پيامبر بر مؤمنان، در مسايل حكومتى و فردى و تمام امور است. «النّبى اولى» چنانكه در آيهى 36 همين سوره مىخوانيم: براى هيچ زن و مرد با ايمانى در برابر قضاوت پيامبر حقّ انتخاب و اختيارى نيست. «ما كان لمؤمن ولا مؤمنة اذا قضى اللّه و رسوله امرا ان يكون لهم الخيرة» در روايات بسيارى آمده است: پيامبر اكرمصلى الله عليه وآله، اين اولويّت را براى امامان معصومعليهم السلام نيز قائل بودند.369
در حديث مىخوانيم: رسول خداصلى الله عليه وآله فرمود: «والذّى نفسى بيده لا يؤمن احدكم حتّى اكون اَحَبَّ اليه من نفسه و ماله و ولده والناس اجمعين» سوگند به خدايى كه جانم در دست اوست، ايمان هيچ يك از شما كامل نيست، مگر اين كه مرا از جان و مال و فرزند و از همهى مردم بيشتر دوست داشته باشد.370
368) بحار، ج 21، ص387.
369) تفسير نورالثقلين.
370) تفسير نمونه به نقل از فى ظلال.
پيامبر، بر تمام مؤمنان ولايت كامل دارد و ولايت آن حضرت بر مردم، از ولايت خودشان بر امورشان برتر است. «النبىّ اولى بالمؤمنين» (در جامعه اسلامى، بايد دين سالارى باشد.) لازمهى ايمان به خداوند، پذيرش ولايت رسول خداست. «النّبى اولى»
احترام همسران پيامبر لازم است. «ازواجه امّهاتهم» (حتّى پس از رحلت پيامبر، كسى حقّ ندارد با همسران پيامبر ازدواج كند.)
قرار گرفتن همسران پيامبر به منزلهى مادر، سبب ارث بردن آنان از مردم نمىشود. «و ازواجه امّهاتهم و اولوا الارحام بعضهم اولى ببعض»
خويشاوندى و پيوندهاى خانوادگى، اولويّتآور است. «اولوا الارحام بعضهم اولى ببعض»
قوانين ثابت ارث، مانع رسيدگى به وضعيّت دوستان محروم نشود. «الاّ ان تفعلوا الى اوليائكم معروفا»
اولويّت خويشاوندان در ارث، بعد از عمل به وصيّت است. «و اولوا الارحام بعضهم اولى ببعض... الاّ تفعلوا...» (آرى، اگر فردى وصيّت كرد كه بخشى از مال او صرف دوستانش شود، اوّل بايد به وصيّت عمل شود و سپس تقسيم شود.)
احكام ومسايل حقوقى را در امور خانوادگى جدّى بگيريم. «فى الكتاب مسطورا»
ثبت و ضبط امور، كارى الهى است. «فى الكتاب مسطورا»