۞ إِنَّ ٱللَّهَ يُمۡسِكُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ أَن تَزُولَاۚ وَلَئِن زَالَتَآ إِنۡ أَمۡسَكَهُمَا مِنۡ أَحَدٍ مِّنۢ بَعۡدِهِۦٓۚ إِنَّهُۥ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا
41
تفسیر نور
همانا خداوند آسمانها و زمین را از زوال (و سقوط و خروج از مدار) نگاه مىدارد، و اگر زوال پذیرند (و از مدار خارج شوند) احدى جز او نمىتواند آنها را نگاه دارد؛ البتّه او بردبار و آمرزنده است.
نکتهها
میان نگاهدارى و حفاظت خداوند از نظام هستى و حلم او رابطه است، همان گونه كه میان عقاید و اعمال ما و فروپاشى نظام هستى رابطه است. در این آیه به مورد اول اشاره دارد و آیه با جملهى «حلیماً غفورا» پایان یافته است. امّا در سورهى مریم، آیات 88 تا 90 مىخوانیم: «و قالوا اتخذ الرحمن ولداً لقد جئتم شیئاً ادّا تكاد السموات یتفطرن منه و تنشقّ الارض و تخرّ الجبال هدّا» مشركان گفتند: خداوند فرزندى اختیار كرده است، نزدیك است كه آسمانها و زمین و كوهها از این سخن زشت درهم ریزد و فروپاشد.خداوند هم آسمانها و زمین با عظمت را نگاه مىدارد «یمسك السموات و الارض» و هم پرندهى كوچك در هوا را «ما یمسكهن الاّ الرحمن»585
در روایات مىخوانیم: خداوند به واسطهى اولیاى خود، آسمان و زمین را حفظ مىكند كه اگر نباشند، نظام هستى به هم مىریزد.586
585) ملك، 19.
586) تفسیر نورالثقلین.
پیامها
جایگاه آسمانها و زمین و حركت و مدار آنها با ارادهى خداوند است و اوست كه هر لحظه آنها را حفظ مىكند. «انّ اللّه یمسك السموات و الارض» پدیدهها، هم در پدید آمدن و هم در بقا نیازمند قدرت و لطف خداوند هستند. «انّ اللّه یمسك السموات...»
نظم حاكم بر هستى، از سوى خداست، نه امرى تصادفى. «انّ اللّه یمسك السموات...»
ابدیّت مخصوص اوست و هستى قابل زوال است. «زالتا»
اگر حلم الهى نباشد، كرات آسمانى بر سر خلافكاران فرو مىریزد. «یمسك السموات - كان حلیماً غفوراً» (هنگام برپایى قیامت، خورشید و ماه و ستارگان و زمین دگرگون و درهم ریخته مىشود، بنابراین اگر در دنیا از فروپاشى آنها جلوگیرى مىشود به خاطر حلم اوست.)
خداوندى كه با قدرت هستى را نگاه داشته، اگر به كفّار مهلتى مىدهد به خاطر حلم است نه عجز. «كان حلیماً»