يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقۡرَبُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنتُمۡ سُكَـٰرَىٰ حَتَّىٰ تَعۡلَمُواْ مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغۡتَسِلُواْۚ وَإِن كُنتُم مَّرۡضَىٰٓ أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوۡ جَآءَ أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ ٱلۡغَآئِطِ أَوۡ لَـٰمَسۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمۡ تَجِدُواْ مَآءً فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدًا طَيِّبًا فَٱمۡسَحُواْ بِوُجُوهِكُمۡ وَأَيۡدِيكُمۡ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا
43
در روایات295 آمده كه از نماز در حالت خواب آلودگى و كسالت و سنگینى پرهیز كنید. آیات دیگر نیز، نماز از روى كسالت را از نشانههاى منافقان دانسته است.296
«غائط» یعنى مكان گود. چون در قدیم گودالهایى براى قضاى حاجت فراهم مىكردند، غائط كنایه از رفتن براى تخلّى است.
امام صادقعلیه السلام فرمود: «صَعید»، موضع بلندى است كه آب از آنجا جارى شود.
ام297ام صادقعلیه السلام فرمود: مقصود از «لامستم» جماع است، ولى خداوند ستّار است و ستر را دوست دارد.298
292) تفسیر عیّاشى، ج1، ص242.
295) كافى، ج3، ص371.
297) بحار، ج 76، ص347.
298) وسائل، ج20، ص133.
مقام نماز به حدى رفیع است كه شرابخوار نباید به آن نزدیك شود. «لاتقربوا الصلوة و انتم سُكارى» در نماز، تنها اذكار وحركات كافى نیست، توجّه وشعور لازم است. «حتىتعلموا...»
عبادات ناآگاهانه، بىارزش است، گرچه تكلیف را ساقط مىكند. «حتى تعلموا ما تقولون»
در مسجد، نباید با حالت جنابت وارد شد. «ولا جنبا...»
در غسل، شستن تمام بدن لازم است. چون در آیه نام عضو خاصّى برده نشده است. «تغتسلوا»
احتمال خطر وضرر، یا تكلیف را از انسان برمىدارد و یا سبب تخفیف تكلیف مىشود. «و ان كنتم مرضى... فتیمّموا»
در تعبیرات و گفتار، باید ادب را رعایت كرد. (تعبیر برگشت از گودى براى قضاى حاجت و لمس زنان، كنایه از آمیزش جنسى است وگرنه تنها لمس سبب وضو نمىشود.)299 «من الغائط او لامستم النار»
احكام خدا، ترخیص دارد ولى تعطیل ندارد. اگر آب نبود، باید تیمم كرد. «فلم تجدوا ماءً فتیمّموا»
شرط ارتباط با خدا از طریق نماز، طهارت و پاكى است، وضو یا تیمّم. «فلمتجدوا ماء فتیمّموا»
تیمّم باید بر خاك پاك باشد. «صعیداً طیّباً»
تخفیف احكام، نمودى از رحمت و مغفرت الهى است. «فلمتجدوا ماءً فتیمّموا... غفوراً رحیماً»