فَلَا تَهِنُواْ وَتَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱلسَّلۡمِ وَأَنتُمُ ٱلۡأَعۡلَوۡنَ وَٱللَّهُ مَعَكُمۡ وَلَن يَتِرَكُمۡ أَعۡمَـٰلَكُمۡ
35
تفسیر نور
پس سستى نورزید، تا به سازش دعوت كنید، با اینكه شما برترید و خداوند با شماست و هرگز چیزى از (پاداش) اعمالتان را كم نمىكند.
نکتهها
جمله «یَتِرَكم» از «وتر» به معناى نقصان و كاهش است.سؤال: قرآن در یك جا مىفرماید: «و ان جنحوا للسلم فاجنح لها»98 اگر دشمن آغوش خود را براى صلح باز كرد، شما نیز بال خود را بگشایید و پیشنهاد صلح را بپذیرید، امّا این آیه از صلح انتقاد كرده و مىفرماید: «فلاتَهنوا و تَدعوا الى السّلم» پس تكلیف چیست و باید به كدام آیه عمل كرد؟
پاسخ: هر آیه نظر به یك جنبهاى دارد، سازش بر اساس ترس و سستى و رعب زدگى ناپسند است، زیرا آرزو و علاقه دشمنان همین است، «ودّوا لو تدهن فیُدهنون»99 امّا مدارا كه از موضع قدرت و ترحم بر ضعیف است، پسندیده مىباشد. چنانكه آهسته رفتن گاهى بر اساس ضعف جسمى است وگاهى براى همراهى با كودكان و سالمندان كه توان تند رفتن ندارند. اسلام مىفرماید: شما از نظر روحیه، قدرت و امكانات باید در مرحله عالى باشید و در آن حال اگر دشمن تقاضاى صلح كرد بپذیرید.
مراد از معیّت و همراهى خداوند با مؤمنان «و اللّه معكم»، معیّت عمومى خداوند، كه فرموده است: «هو معكم این ما كنتم»100 نیست، بلكه معیّت خاص است كه در اینجا به معناى عزّت و نصرت و هدایت ویژه الهى نسبت به مجاهدان راه اوست.101 چنانكه در آیات دیگر نیز به این همراهى خاص اشاره شده است: «انّ اللّه لمع المحسنین»102
هنگامى كه خداوند متعال خطاب به مؤمنان فرمود: «و انتم الاعلون» امكان داشت كه برخى مؤمنان با دیدن كمى نفرات خودى و كثرت نفرات و تجهیزات و قدرت دشمن دچار تردید و دودلى شوند، لذا خداوند بلافاصله فرمود: «واللّه معكم».103
98) انفال، 61.
101) تفسیر فرقان.
103) تفسیر كبیرفخررازى.
پیامها
مؤمن، نباید به خود سستى راه دهد. «یا أیّها الّذین آمنوا... فلاتهنوا» صلابت و استحكام جبهه داخلى، شرط اساسى پیروزى است. «فلاتهنوا...»
پیشنهاد صلح و سازش، از جانب جبهه ایمان مطرح نمىگردد. «فلاتهنوا و تدعوا الى السلم» (ولى اگر دشمنان پیشنهاد دادند و به مصلحت بود پذیرفته مىشود. «و ان جنحوا للسلم فاجنح لها»)
به مسلمانان روحیه بدهید و ارزش آنان را به خودشان تذكّر دهید. «و أنتم الاعلون واللّه معكم»
امدادهاى الهى همواره با مؤمنان مجاهد است. «واللّه معكم»
خداوند، پاداش مجاهدان را تضمین نموده است. «و لن یتركم أعمالكم»