وَإِن تُطِعۡ أَكۡثَرَ مَن فِي ٱلۡأَرۡضِ يُضِلُّوكَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِۚ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنۡ هُمۡ إِلَّا يَخۡرُصُونَ
116
تفسیر نور
و اگر از بیشتر افراد روى زمین اطاعت كنى، تو را از راه خداوند، منحرف و گمراه مىكنند. زیرا آنان جز از گمان پیروى نمىكنند وآنان، جز به حدس و گمان نمىپردازند.
نکتهها
«خَرْص» به معناى تخمین و حدس است. چون بعضى از تخمینها نادرست از آب در مىآید، به معناى دروغ هم آمده است. 461461) تفسیر نمونه.
پیامها
راه هدایت و راه قرآن ملاك است، نه راه مردم و اكثریّت. «و تمّت كلمة ربّك... و اِن تُطِع اكثر...» اكثریّت، دلیل حقانیّت نیست. ملاك، حقّ است نه عدد، پس در پیمودن راه حقّ از كمى افراد نهراسید. «اِن تُطِع اكثر...»
جلب نظر اكثریّت، گاهى به قیمت نابودى و انحراف خود انسان تمام مىشود. «اِن تطع اكثر... یضلّوك» (در راه خدا حركت كنیم هر چند خلاف رأى اكثریّت باشد)
اكثریّت، چنان جلوهاى دارد كه خدا پیامبر را هم از تبعیّت آن بر حذر مىدارد. «واِن تُطِع اكثر مَن فى الارض یضلّوك» (انبیا باید تابع وحى باشند، نه آراى مردم)
ریشهى ضلالتها، اعتماد به حدس وگمان است. «یضلّوك - اِنیتّبعون الاّ الظنّ»
اكثریّتى كه به جاى حقّ، در پى حدس و هوس باشند، قابل پیروى نیستند. «اِن تطع اكثر... یضلّوك... یخرصون»
در انتخاب راه، دلیل وبرهان لازم است، نه حدس وگمان. «اِن یتّبعون الاّ الظنّ... یخرصون»