وَتَمَّتۡ كَلِمَتُ رَبِّكَ صِدۡقًا وَعَدۡلًاۚ لَّا مُبَدِّلَ لِكَلِمَـٰتِهِۦۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ
115
تفسیر نور
و كلام پروردگارت، در صداقت و عدالت به حدّ كمال و تمام رسید. هیچ تغییردهندهاى براى كلمات او نیست و او شنواى داناست.
نکتهها
مراد از «كلمة» در این آیه، به دلیل آیه قبل، آیات قرآن است ولى واژهى «كلمة» در فرهنگ قرآن و روایات، گاهى به معناى وعدهى حتمى آمده است، «و تمّت كلمة ربّك الحسنى على بنىاسرائیل بما صبروا» 457 كه تحقّق وعدهى الهى را نسبت به بنىاسرائیل به خاطر صبرشان بیان مىكند. گاهى به معناى دین آمده است، «كلمة اللّه» یعنى دین خدا، و گاهى به پیامبر و اولیاى الهى اطلاق شده است، چنانكه دربارهى حضرت عیسىعلیه السلام مىخوانیم: «كلمته القاها الى مریم» 458 در روایات نیز از قول ائمّهعلیهم السلام آمده است كه ما كلمات الهى هستیم. «نحن الكلمات» 459457) اعراف، 137.
459) بحار، ج24، ص 174.
پیامها
قرآن، آخرین كتاب آسمانى و اسلام، آخرین دین الهى است. «تمّت كلمة ربّك» قرآن، معجزهاى كامل براى اثبات رسالت پیامبر اكرم است. «تمّت كلمة ربك»
قرآن، پاسخگوى همهى نیازهاى هدایتى جوامع بشرى است. «تمّت كلمة ربّك»
اسلام، مكمّل ادیان گذشته است. «تمّت كلمة ربّك...»
اتمام دین با بعثت رسول اكرم صلى الله علیه وآله، جلوهاى از ربوبیّت خداوند است. «و تمّت كلمة ربّك»
مبناى قوانین و سنّتهاى خداوند در نظام هستى، صدق و عدل است. «و تمّت كلمة ربّك صدقاً و عدلاً»
اخبار قرآن، صادق و احكامش بر عدل استوار است. «و تمّت كلمة ربّك صدقاً و عدلاً» در آیهى دیگر مىخوانیم: «و مَن اصدق من اللّه حدیثاً» 460
در قرآن، تحریف راه ندارد. «لا مبدّل لكلماته»
خداوند نیازها را بسیار خوب مىداند و با توجّه به آن، قرآن را نازل كرده است. «و هو السّمیع العلیم»
460) نساء، 87.