وَلَقَدۡ أَخَذۡنَآ ءَالَ فِرۡعَوۡنَ بِٱلسِّنِينَ وَنَقۡصٍ مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ لَعَلَّهُمۡ يَذَّكَّرُونَ
130
تفسیر نور
و همانا ما طرفداران فرعون را به قحطى و خشكسالى و كمبود محصولات گرفتار كردیم، باشد كه متذكّر شوند (و از راه انحرافى خود دست بردارند).
نکتهها
«سنین» جمع «سنة»، به معناى سال است، امّا وقتى با كلمه «أخذ» به كار مىرود، اغلب به معناى قحطى وخشكسالى است. لذا ذكر «نقص من الثمرات»، شاید براى بیان مصداق بارز قحطى باشد.گاهى بلاها و سختىها، در مسیر بیدارى و امتحان انسان و زمینهى هلاكت اوست. «و لنبلونّكم بشىء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال و الانفس و الثمرات» 230
حضرت على علیه السلام مىفرماید: خداوند با كم شدن محصولات و بازداشتن بركات و بستن درِ خزانههاى خیرات، گناهكاران را مىآزماید تا آنان متنبّه و متذكّر شده و توبه كنند و گناهان را ترك نمایند. 231
230) بقره، 155
231) نهج البلاغه، خطبه143
پیامها
در تربیت، گاهى باید از اهرم سختى و تنگنا نیز استفاده كرد. «و لقد أخذنا» ارادهى خداوند، بر عوامل طبیعى حاكم است. «أخذنا... بالسنین»
قحطى و خشكسالى، یا كیفر الهى است و یا هشدار و زنگ بیدارباش. «بالسنین و نقص من الثمرات لعلّهم یذّكّرون» آرى، تحوّلات هستى هدفدار است.
زمینههاى هدایت و سعادت، در خاندان مستكبرترین افراد نیز وجود دارد. «آل فرعون... لعلّهم یذّكّرون»
ممكن است علىرغم تلاش براى ارشاد مردم، هیچ وسیله وطرحى در بعضى كارساز نباشد، چون انسان در پذیرش آزاد است نه مجبور. «أخذنا... لعلّهم»