يَـٰٓأَيُّهَا ٱلۡإِنسَـٰنُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَىٰ رَبِّكَ كَدۡحًا فَمُلَـٰقِيهِ
6
فَأَمَّا مَنۡ أُوتِيَ كِتَـٰبَهُۥ بِيَمِينِهِۦ
7
فَسَوۡفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا
8
وَيَنقَلِبُ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦ مَسۡرُورًا
9
وَأَمَّا مَنۡ أُوتِيَ كِتَـٰبَهُۥ وَرَآءَ ظَهۡرِهِۦ
10
فَسَوۡفَ يَدۡعُواْ ثُبُورًا
11
وَيَصۡلَىٰ سَعِيرًا
12
إِنَّهُۥ كَانَ فِيٓ أَهۡلِهِۦ مَسۡرُورًا
13
إِنَّهُۥ ظَنَّ أَن لَّن يَحُورَ
14
بَلَىٰٓۚ إِنَّ رَبَّهُۥ كَانَ بِهِۦ بَصِيرًا
15
تفسیر نور
هان اى انسان! تو به سوى پروردگارت تلاش بسیارى دارى و سرانجام به لقاى او خواهى رسید.
پس هر كس كارنامهاش به دست راستش داده شود،
به زودى و به آسانى به حساب او رسیدگى خواهد شد،
و شادمان به سوى خانوادهاش (یا همفكرانش) باز مىگردد.
و هر كس نامهاش از پشت سر (و به دست چپ) او داده شود،
پس زود فریاد فغان بر خواهد آورد،
و داخل دوزخ خواهد شد.
همانا او (در دنیا) در میان خانوادهاش شادمان بود.
او گمان مىكرد كه هرگز بازنمى گردد.
چرا (باز خواهد گشت) و پروردگارش به او بیناست.
نکتهها
كلمه «كَدح» هم به معناى تلاش و كوشش آمده و هم به معناى آسیب وارد كردن، یعنى انسان به سوى پروردگارش پیش مىرود ولى رفتنى همراه با رنج و تعب كه گویا به خود آسیب و خدشه وارد مىكند.در حدیث مىخوانیم: هر كس سه خصلت را دارا باشد، خداوند حساب او را آسان قرار مىدهد و با رحمت خود، او را به بهشت وارد مىسازد: به آن كس كه محرومش كرده، عطا كند؛ با آنكه قطع رابطه كرده، صله رحم مىكند و از آن كه به او ظلم كرده، درمىگذرد. «تعطى من حرمك تصل من قطعك و تعفو عمن ظلمك»21
در آیه نهم و سیزدهم، سخن از شادى و سرور در نزد خانواده است، یكى منفى كه مورد انتقاد است و یكى مثبت كه پاداش نیكوكاران است. آرى، ثمره سرور مستانه و غافلانه در دنیا، دوزخ است و ثمره ایمان و تقوى در دنیا، سرور در میان بستگان در قیامت است.
از حضرت علىعلیه السلام درباره آیهى «ینقلب الى اهله مسرورا» سؤال شد. فرمودند: كسانى كه در دنیا اهل و عیال انسان بهشتى بودند، اگر مؤمن باشند در آخرت نیز اهل او خواهند بود.
21) تفسیر نورالثقلین.
پیامها
انسان در حركت به سوى خداست. «یا ایّها الانسان انّك كادح الى ربّك» (چنانكه در جاى دیگر مىفرماید: «انّا للّه و انّا الیه راجعون»22) انسان در مسیر حركت به سوى خدا، با مشكلات بىشمارى روبروست. «انّك كادح الى ربّك»
خداوند در تاریخ و جامعه قوانینى ثابت قرار داده است كه همه از آن تبعیّت مىكنند؛ نه مىتوانند توقف كنند، نه به عقب بازگردند و یا به سویى دیگر روند. «كادح الى ربّك كدحا»
پایان حركت انسان، رسیدن به خداوند است. «فملاقیه»
اعمال انسان در دنیا ثبت شده و در قیامت، به صورتى مكتوب و مستند به او ارائه مىشود. «اوتى كتابه»
در قیامت، حساب مردم گوناگون است و خوبان حسابى آسان دارند. «حساباً یسیراً» (و تبهكاران حسابى سخت. «حساباً شدیداً»23)
به شادىهاى دنیوى مغرور نشوید كه مىگذرد، به شادىهاى پایدار قیامت، فكر كنید. (اگر امروز به خاطر فرمان الهى از بعضى لذّتهاى خانوادگى صرف نظر كردیم و براى جهاد یا تحصیل علم یا خدمت از خانواده دور شدیم، در آینده جبران خواهد شد.) «ینقلب الى اهله مسرورا»
در روزى كه برخى از یكدیگر فرار مىكنند: «یوم یفرّ المرء من اخیه...»24 آن كه حسابش آسان و جایگاهش بهشت باشد، به سوى خانوادهاش بازمىگردد. «ینقلب الى اهله مسروراً» (شاید فراریان از یكدیگر، مراد كافران باشند)
22) بقره، 156.