وَٱلسَّـٰبِقُونَ ٱلۡأَوَّلُونَ مِنَ ٱلۡمُهَـٰجِرِينَ وَٱلۡأَنصَارِ وَٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُم بِإِحۡسَـٰنٍ رَّضِيَ ٱللَّهُ عَنۡهُمۡ وَرَضُواْ عَنۡهُ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَنَّـٰتٍ تَجۡرِي تَحۡتَهَا ٱلۡأَنۡهَـٰرُ خَـٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًاۚ ذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ
100
پیشگامان در اسلام و هجرت.
پیشگامان در نصرت پیامبر و یارى مهاجران.
متأخّران كه راه آنان را ادامه دادهاند.
امام صادقعلیه السلام فرمودند: ابتدا خداوند نام مهاجرین با سابقه را برده، سپس نام انصار و یاوران را و سپس نام پیروان آنان را بیان نموده است. بنابراین جایگاه و مقام هر گروه را در جاى خود بیان كرده است. 146
به اتّفاق همهى مسلمانان، اوّلین زن مسلمان حضرت خدیجه و اوّلین مرد مسلمان به اتّفاق شیعه ونظر بسیارى از اهلسنّت، علىبن ابىطالبعلیهما السلام است. 147 چنانكه گفتهاند: میان تاریخنویسان خلافى نیست كه علىبن ابىطالبعلیهما السلام، اوّلین مرد مسلمان است. 148 البتّه عدّهاى مىگویند: ایمانِ نوجوانى ده ساله چه ارزشى دارد؟ در جواب آنان باید گفت: نبوّت حضرت عیسى و حضرت یحیى نیز در كودكى بود و ارزش داشت!
147) روایات در الغدیر، (ج3، ص 220 - 240) و احقاقالحق، (ج3، ص114 - 120) آمده است.
148) تفسیر قرطبى، ج 5، ص 3075 ؛ به نقل از مستدرك حاكم.
سبقت در كار نیك، ارزش است و موقعیّت پیشگامان در نهضتها باید حفظ شود. «السابقون الأوّلون» همهى مهاجران و انصار، مورد رضاى الهى و ستایش قرآن نیستند، بلكه برخى چنیناند. «مِن المهاجرین...» (كلمهى «مِن»، به معناى بعض است)
تنها پیروى از نیكىها وكمالات گذشتگان ارزش است، نه هر پیروى وتبعیّتى. «اتّبعوهم باحسان»
اگر مؤمن، به قضاى الهى راضى باشد، خدا هم از او راضى است. «رضى اللَّه عنهم ورضوا عنه»
بهشت در سایهى ایمان، سبقت، هجرت، نصرت و تبعیّت به احسان است. «السابقون... اعدّ لهم جنّات...»