وَٱلَّذِينَ إِذَآ أَنفَقُواْ لَمۡ يُسۡرِفُواْ وَلَمۡ يَقۡتُرُواْ وَكَانَ بَيۡنَ ذَٰلِكَ قَوَامًا
67
تفسیر نور
آنان كه هرگاه انفاق كنند، نه از حد گذرند و نه تنگ گیرند و میان این دو روش اعتدال دارند.
نکتهها
كلمهى «قَوام» به معناى حد وسط و كلمهى «قِوام» به معناى وسیلهى قیام است.امام رضاعلیه السلام مقدار هزینه و انفاق معتدل را همان مقدار معروفى دانستند كه در سوره بقره آمده: «على الموسع قدره و على المقتر قدره متاعا بالمعروف» 348 یعنى توانگر در شأن توانمندى خود و تهیدست در حدّ توان خود مطابق عُرف پسندیده و شأن خود بدهد. 349
امام صادق علیه السلام فرمود: بخشش در راه باطل، اسراف است (گرچه كم باشد) و بخل در راه حقّ، اِقتار است. 350
در جاى دیگر از قرآن كریم نیز مىخوانیم: «لا تجعل یدك مغلولةً الى عنقك و لا تبسطها كل البسط» 351 نه دستت را به گردنت غل و زنجیر كن و بخیل باش و نه كاملاً آن را باز بگذار و ولخرجى و اسراف كن.
امام صادق علیه السلام مقدارى سنگریزه از زمین برداشت و مشت خود را بست و فرمود: این اِقتار (سختگیرى و بخل ورزیدن) است، سپس مشت دیگرى برداشت و دست خود را چنان گشود كه همهى سنگریزهها به زمین ریخت، آن گاه فرمود: این اسراف است. بار سوّم مشت دیگرى برداشت و دست خود را كمى باز كرد به طورى كه مقدارى از سنگریزهها ریخت و مقدارى در دستش باقى ماند، سپس فرمود: این، قَوام و اعتدال و حد وسط است. 352
348) بقره، 236.
349) كافى، ج4، ص56.
350) تفسیر نمونه.
352) تفسیر كنزالدقائق.
پیامها
انفاق براى عبادالرحمن، یك وظیفه ومسألهى قطعى است. «اذا انفقوا...» (در ادبیات عرب «اِذا» نشان عملى شدن و «لَو» نشان عملى نشدن است.) نماز شب و ترس از جهنّم و خوف الهى، باید در كنار رسیدگى به محرومان جامعه باشد. «یبیتون لربّهم - انفقوا»
انسان مالك است، ولى در خرج كردن محدودیّت دارد. «لم یسرفوا»
اسراف جایز نیست، حتّى در انفاق. «اذا انفقوا لم یسرفوا»
بندگان خاصّ خداوند، از بخل بدورند. «لم یقتروا»
امّت میانه ووسط، باید برنامههاى معتدل داشته باشد. «و كان بین ذالك قواما»
میانهروى در عبادت و انفاق، ارزش است. «قَواما»