وَوَهَبۡنَا لَهُۥٓ إِسۡحَـٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَجَعَلۡنَا فِي ذُرِّيَّتِهِ ٱلنُّبُوَّةَ وَٱلۡكِتَـٰبَ وَءَاتَيۡنَـٰهُ أَجۡرَهُۥ فِي ٱلدُّنۡيَا وَإِنَّهُۥ فِي ٱلۡـَٔاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ
27
تفسیر نور
و اسحاق و یعقوب را به او (ابراهیم) عطا كردیم، و در میان فرزندانش پیامبرى و كتاب را قرار دادیم، و پاداشِ او را در دنیا عطا كردیم و قطعاً او در آخرت از شایستگان است.
نکتهها
كلمهى «أجر»، در مورد پاداشهاى دنیوى و اخروى، هر دو به كار مىرود، ولى كلمهى «اُجرت»، تنها در مورد پاداشهاى دنیوى است.125پاداش آن همه خلوص و تلاش و هجرت حضرت ابراهیمعلیه السلام، موهبتهاى چهارگانهاى است كه این آیه بیان مىكند:
اوّل: فرزندان پاك.
دوم: مقام نبوت در نسل و دودمان.
سوم: نام نیكو در دنیا.
چهارم: عزّت در آخرت.
توضیح: یعقوب، یوسف، هارون، موسى، سلیمان، زكریّا، یحیى و عیسىعلیهم السلام، همه از نسل حضرت اسحاق بودند و پیامبر اسلامصلى الله علیه وآله از ذرّیهى اسماعیل است؛ بنابراین، پیامبران اولواالعزم بعد از حضرت ابراهیم، همه از نسل او بودند.
نجات از آتش نمرودیان، جذب دلها به سوى مكّه و تجدید خاطرات ابراهیم در مراسم حج، از گمنامى126 به شیخ الانبیا رسیدن و داشتن ذّریهى طیّبه، همه از مصادیق الطاف الهى در دنیاست كه به ابراهیمعلیه السلام عطا شده است. «و آتیناه اجره فى الدنیا»
صالح بودن و در زمرهى صالحان قرار گرفتن، مقامى است كه انبیا آرزوى آن را داشتهاند:
یوسفعلیه السلام از خدا مىخواهد: «و ألحقنى بالصالحین»127
سلیمانعلیه السلام دعا مىكند: «و أدخلنى برحمتك فى عبادك الصالحین»128
شعیبعلیه السلام به موسىعلیه السلام مىگوید: «ستجدنى ان شاءاللَّه من الصالحین»129
ابراهیمعلیه السلام به خداوند عرض كرد: «و ألحقنى بالصّالحین»130
و در اینجا خداوند دربارهى حضرت ابراهیم مىفرماید: «و اِنّه فى الآخرة لَمِن الصالحین»
125) تفسیر المیزان.
126) فتىً یذكرهم یقال له ابراهیم» انبیاء، 60 .
پیامها
فرزند صالح، موهبتى الهى است. «و وهبنا له» پاداش كار براى خداوند را به مردم اعلام كنیم تا براى دیگران انگیزه شود. «وهبنا له»
زیربناى دریافت الطاف الهى، اخلاص است. «مهاجر الى ربّى - وهبنا... جعلنا...»
نوهى انسان مانند فرزند، از موهبتهاى الهى است. «اسحاق و یعقوب» (با توجّه به این كه یعقوب فرزند اسحاق است) «و من وراء اسحاق یعقوب»131
پاداش خدمتها و نیكىهاى خالصانهى پدر، در نسل او منعكس مىشود. «جعلنا فى ذرّیته» البتّه لیاقت ذریّه هم شرط است. «قال و من ذرّیّتى قال لاینال عهدى الظالمین»132
پاداش هجرتكنندگان، محدود نیست. «مهاجر الى ربّى - وهبنا... جعلنا... آتینا...»
هیچ پیامبرى هم به اندازهى حضرت ابراهیم، ذرّیه و نسلش زیاد نشد. «و جعلنا فى ذرّیته ...»
رهبران دینى، باید از طرف خداوند منصوب شوند. «جعلنا... النبوّة و الكتاب»
دنیا و آخرت قابل جمع است. «آتیناه أجره فى الدّنیا و انّه فى الآخرة لمن الصّالحین»
131) هود، 71 .