هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَكُمۡ خَلَـٰٓئِفَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ فَمَن كَفَرَ فَعَلَيۡهِ كُفۡرُهُۥ وَلَا يَزِيدُ ٱلۡكَـٰفِرِينَ كُفۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ إِلَّا مَقۡتًا وَلَا يَزِيدُ ٱلۡكَـٰفِرِينَ كُفۡرُهُمۡ إِلَّا خَسَارًا
39
تفسیر نور
او كسى است كه شما را در زمین جانشینان (پیشینیان) قرار داد؛ پس هر كس كفر ورزد بر ضررش خواهد بود و كافران را كفرشان جز دشمنى و خشم نزد پروردگارشان نمىافزاید، و كافران را كفرشان جز خسارت نمىافزاید.
نکتهها
مراد از خلیفه بودن انسان در این آیه، یكى از سه امر است: جانشینى ملّتها از ملّتها، جانشینى فرزندان آدم از انسانهاى پیش از خلقت آدم، جانشینى انسان از خداوند«مَقت» به معناى غضب شدید است كه در قرآن در مورد چهار چیز بكار رفته است:
1. كفر. «لا یزید الكافرین كفرهم... الاّ مقتاً»
2. زنا. «انّه كان فاحشة و مقتاً»582
3. گفتن و عمل نكردن. «كَبُر مقتاً عنداللّه ان تقولوا مالا تفعلون»583
4. سخن بى منطق. «یجادلون فى آیات اللّه بغیر سلطان اَتاهم كبر مقتاً عنداللّه»584
582) نساء، 22.
پیامها
جانشینى انسان در زمین باید عامل شكر باشد نه كفر. «جعلكم خلائف... فمن كفر» (شما نیز رفتنى هستید و دیگران جانشین شما خواهند شد، در این چند روز دنیا كفر نورزید.) كفرِ انسان به ضرر خود اوست و ضربهاى به خدا نمىزند. «فعلیه كفره»
كفّار، كفر خود را به گردن نیاكان یا جامعه نیاندازند. «من كفر فعلیه كفره»
خطرات و آثار كفر محدود نیست و هر لحظه گسترش مىیابد. «لا یزید الكافرین الاّ مقتا... الاّ خساراً»
كفر به خودى خود، عامل خسارت است، گرچه كافر عمل فاسدى انجام ندهد. «لا یزید الكافرین كفرهم الاّ خسارا»
بیان خطرات گناه، عاملى براى بازداشتن گناهكار است. «مقتاً - خساراً»