أَلَيۡسَ ٱللَّهُ بِكَافٍ عَبۡدَهُۥ وَيُخَوِّفُونَكَ بِٱلَّذِينَ مِن دُونِهِۦۚ وَمَن يُضۡلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِنۡ هَادٍ
36
وَمَن يَهۡدِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِن مُّضِلٍّ أَلَيۡسَ ٱللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي ٱنتِقَامٍ
37
تفسیر نور
آیا خداوند براى بندهاش كافى نیست؟ و مردم تو را از غیر خدا مىترسانند و هر كه را خدا گمراه كند پس هیچ راهنمایى براى او نخواهد بود.
و هر كه را خداوند هدایت كند، پس هیچ گمراه كنندهاى براى او نیست، آیا خداوند، نفوذناپذیر و صاحب انتقام نیست.
نکتهها
بت پرستان به پیامبر اسلام مىگفتند: اگر بتهاى ما را تحقیر كنى، به تو بلا و آزار مىرسد. این آیه نازل شد و به حضرت دلدارى داد كه: «ألیس اللّه بكافٍ عبده»قرآن، با تعبیرهاى گوناگونى مصونیّت پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله را از انواع توطئهها مطرح كرده است: نظیر آیهى «و اللّه یعصمك من الناس»33 و «انّا كفیناك المستهزئین»34 چنانكه خداوند نوح را از غرق شدن و ابراهیم را از آتش و موسى را از خطر فرعون و عیسى را از به دار آویخته شدن حفظ كرد.
وظیفهى ما در هر شرایطى بندگى خداست. در حدیث مىخوانیم: «مَن أصبح و همومه هَمٌّ واحد، كفاه اللّه هموم الدنیا والآخرة»35 كسى كه همهى تلاش و همتش بندگى خدا باشد، خداوند خواستههاى دنیا و آخرتش را برآورده مىكند.
33) مائده، 67.
35) تفسیر روح البیان.
پیامها
اگر انسان بندهى خدا شد، بیمه مىشود و خداوند امور او را كفایت و كفالت مىكند. «ألیس اللّه بكاف عبده» در برابر تهدیدهاى دشمنان، با یاد امداد و تكفّل الهى، خود را آرام كنیم. «ألیس اللّه بكافٍ عبده و یخوّفونك»
ابزار كافران، ایجاد محیط رعب و وحشت است. «یخوفونك بالّذین من دونه»
هدایت و ضلالت به دست خداست، «یضلل اللّه - یهد اللّه» لكن مقدّمات دریافت هدایت یا محروم شدن از آن، به دست انسان است. چنانكه در آیات دیگر مىخوانیم: «یهدى اللّه من ینیب»36 و «لا یهدى من هو مسرف كذّاب»37
از كمى تعداد و امكانات نترسید، از این بترسید كه از مدار بندگى خدا بیرون روید، كه اگر بندهى او باشید هیچ قدرتى شما را نمىشكند. «فما له من مضل»
انسان موجودى است كه در سنگدلى به جایى مىرسد كه هیچ راهنمایى در او مؤثّر نیست. «فما له مِن هاد» و در ایمان به جایى مىرسد كه هیچ حادثهاى او را منحرف نمىكند. «فماله من مضل»
گمراه شدن انسان از سوى خداوند بى مقدّمه نیست، كیفر عملكرد خود انسان است. «ذى انتقام»
حمایت خداوند گاهى در قالب تكفل بنده است و گاهى در قالب انتقام از مخالفان. «ذى انتقام»
36) شورى، 13.