وَمَنۡ أَحۡسَنُ دِينًا مِّمَّنۡ أَسۡلَمَ وَجۡهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحۡسِنٌ وَٱتَّبَعَ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِيمَ حَنِيفًا وَٱتَّخَذَ ٱللَّهُ إِبۡرَٰهِيمَ خَلِيلًا
125
تفسیر نور
و دین و آیین چه كسى بهتر از آن كس است كه خود را تسلیم خدا كرده، در حالى كه نیكوكار است و از آیین ابراهیمِ حقگرا پیروى كرده است؟ و خداوند، ابراهیم را به دوستى خود برگزید.
نکتهها
در دو آیهى قبل، اصل را بر «عمل» دانست، نه انتساب به اسلام یا مسیحیّت. این آیه براى جلوگیرى از این است كه پنداشته نشود همهى ادیان وعقاید یكسانند.مخفى نماند كه تسلیم خدا بودن از رضا به قضاى او بالاتر است. چون در رضا، انسانِ راضى خود را كسى مىداند ولى در تسلیم، انسان براى خود ارزشى در برابر خدا قائل نیست.384
«حَنیف» یعنى كسى كه از راه انحرافى به حقّ گرویده است، بر عكس «جنیف» كه كسى را گویند كه از حقّ به باطل گرویده است.
«خَلیل» یا از ریشهى «خُلَّت» به معناى دوستى است، یا از «خَلَّت» به معناى نیاز است، ولى معناى اوّل مناسبتر است.
طبق روایات، مقام خلیل اللّهى ابراهیم، به خاطر سجدههاى بسیار، اطعام مساكین، نماز شب، رد نكردن سائل و مهمان نوازى او بوده است.385
پیامبر اسلامصلى الله علیه وآله تابع آیین ابراهیم است. «اوحینا الیك ان اتبع ملة ابراهیم حنیفاً»386
ابراهیم، «خلیل اللّه» است و محمّد، «حبیب اللّه».387
كسانى كه وجههى خود را الهى كنند، برندهاند. چون «كل شىءهالك الا وجهه»388 جز وجه الهى، همه چیز فانى است.
384) تفسیر اطیبالبیان.
385) تفسیر نورالثقلین.
387) درّالمنثور، ج2 ص230.
پیامها
برترین آیین، پیروى از دین ابراهیم است. «و من احسن دیناً» تسلیم در برابر خداوند واحسان به مردم از اصول ادیان الهى است. «اَسلم... و هو محسن»
مكتب، بر پایهى ایمان و عمل، هر دو استوار است و هر كدام بدون دیگرى ناقص است. «اسلم...و هو محسن»
بهترین الگوهاى مردم كسانى هستند كه خداوند آنان را براى خود برگزیده است. «و اتّبع ملّة ابراهیم حنیفاً و اتّخذ اللَّه ابراهیم خلیلاً»
هر كس از باطل روى گرداند خود را آماده مقام خلیل اللّهى مىكند. «حنیفاً و اتّخذ اللَّه ابراهیم خلیلاً»