يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا نَـٰجَيۡتُمُ ٱلرَّسُولَ فَقَدِّمُواْ بَيۡنَ يَدَيۡ نَجۡوَىٰكُمۡ صَدَقَةًۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٌ لَّكُمۡ وَأَطۡهَرُۚ فَإِن لَّمۡ تَجِدُواْ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ
12
تفسیر نور
اى كسانى كه ایمان آوردهاید! هرگاه خواستید با رسول خدا، گفتگوى خصوصى داشته باشید، پس قبل از نجواى خود صدقهاى بدهید. این براى شما بهتر و پاكیزهتر است و اگر (براى صدقه دادن مالى) نیافتید پس همانا خداوند آمرزنده و مهربان است (و مىتوانید بدون پرداخت صدقه گفتگوى خصوصى داشته باشید).
نکتهها
گروهى از مردم به خصوص ثروتمندان مرتبا مزاحم پیامبر مىشدند و خصوصى با پیامبر سخن مىگفتند و كارى كه مایه اندوه دیگران و یا كسب امتیاز و تقرب بىدلیل براى آنان بود. آیه نازل شد تا آزمونى براى علاقه واقعى آنان باشد. البته این حكم جنبه موقتى و آزمایشى داشت و پس از مدتى حكم برداشته شد.24حضرت علىعلیه السلام مىفرماید: آیهاى كه نه قبل از من و نه بعد از من كسى به آن عمل نكرد، آیه صدقه است. دینارى داشتم، آن را به ده درهم تبدیل كردم، هر باركه مىخواستم با پیامبر اكرمصلى الله علیه وآله نجوا و گفتگو كنم، درهمى صدقه مىدادم.25
طهارت و پاكى دو نوع است: 1. جسمى و ظاهرى، «و ان كنتم جنباً فاطّهروا»26 2. روحى و باطنى. «ذلك خیر لكم و اطهر»
24) تفسیرنمونه.
25) تفاسیر كنز الدقائق ، نمونه و درّ المنثور.
پیامها
ایمان، مسئولیّت آور است. «یا أیّها الّذین آمنوا اذا...» صدقه را باید پیش از انجام كار پرداخت كرد. «فقدّموا... صدقة»
معلّم مىتواند براى آموزش، هزینهاى را مشخص كند. چه خود دریافت كند و چه به دیگران حواله دهد. «فقدّموا بین یدى نجواكم صدقة»
میزان صدقه تعیین نشد تا هركس تصمیم بگیرد. «صدقة»
از هر راهى باید براى فقرزدایى استفاده كرد. شرط ملاقات خصوصى با پیامبر، پرداخت صدقه به فقرا بود. «فقدّموا بین یدى نجواكم صدقة»
در انتخاب میان پول و پیامبر، میزان ایمان و علاقه مردم شناخته مىشود. «فقدّموا بین یدى نجواكم صدقة»
صدقه، قوانین و محدودیتهاى اجتماعى، خیرات بسیارى را براى فرد و جامعه به دنبال دارد. «ذلك خیر»
وابستگى به دنیا، پلیدى و دل كندن از آن پاكى است. «ذلك خیر لكم و اطهر»
صدقه، نوعى تطهیر است. «اطهر» چنانكه در جاى دیگر مىخوانیم: «خذ من أموالهم صدقة تطهرّهم»27
در احكام اسلام بن بست نداریم. «فان لم تجدوا...»
قانون گذار باید مراعات همه مردم را در وضع قانون بكند. «فان لم تجدوا...»
فقرا به خاطر ناتوانى بر صدقه، احساس حقارت نكنند، زیرا مشمول رحمت الهى هستند. «فان لم تجدوا فان اللّه غفور رحیم»
هیچ گاه اسلام كسى را به خاطر فقر طرد نكرده و محروم نساخته است. «فان لم تجدوا فانّ اللّه غفور رحیم»
27) توبه، 103.