«وَزَرْ» به معناى پناهگاهى چون كوه و قلعه است و گشتن انسان به دنبال پناهگاه در قیامت، یا به خاطر شرم و حیا از خداوند است و یا به خاطر فرار از حساب و كتاب، یا دوزخ و یا رسوایى و شاید همه اینها باشد.

«معاذیر» جمع معذرت به معناى پیدا كردن چیزى است كه آثار گناه را محو كند، خواه بجا و خواه عذر به جا باشد و یا بى‌جا.

معمولاً انسان براى توجیه كارهاى خلاف خود عذرتراشى مى‌كند كه به نمونه‌هایى از آن در قرآن اشاره مى‌كنیم:

گاهى مى‌گوید: غفلت كردیم: «انّا كنّا عن هذا غافلین»¹⁶⁹

گاهى مى‌گوید: بزرگان و سران قوم، ما را گمراه كردند: «هؤلاء اضلّونا»¹⁷⁰

گاهى مى‌گوید: شیطان ما را گمراه كرد، امّا شیطان پاسخ مى‌دهد: مرا ملامت نكنید زیرا خودتان مقصّر هستید: «فلا تلومونى و لوموا انفسكم»¹⁷¹

امام باقرعلیه السلام در توضیح آیه «بما قدّم و اخّر» فرمود: «فما سنّ من سنّة لیستنّ بها من بعده فان كان شرّاً كان علیه مثل وزرهم... و ان كان خیراً كان له مثل اجورهم»¹⁷² هر كس راه و روش بد یا خوبى را پایه‌گذارى كند، پس از او هر كس به آن عمل كند، اگر بد باشد كیفرى مثل كیفر گناهكار و اگر خوب باشد، پاداشى همانند عمل كننده آن نیز به او داده مى‌شود.

170) اعراف، 38.

171) ابراهیم، 22.

172) تفسیر كنزالدقائق.

وحشت ناشى از وقوع قیامت، هم وجود انسان را فرامى‌گیرد:

چشم: «برق البصر» دیدگان را برق مى‌گیرد.

دل: «قلوبهم واجفة» دل‌ها را لرزه فرامى‌گیرد.

عقل: «ترى النّاس سُكارى» مردم را مست مى‌بینى.

در قیامت، خلافكارى‌ها به مجرمان تفهیم مى‌شود.«ینبّوء الانسان بما قدّم و اخّر»

انسان علاوه بر اعمالى كه خود انجام داده، مسئولیّت اعمالى را كه دیگران، پس از او و به پیروى از او انجام مى‌دهند، به عهده دارد. «قدّم و اخّر»

وجدان انسان بهترین شاهد علیه او در دادگاه قیامت است. «بل الانسان على نفسه بصیرة»

انسان، خودش هم به عذرهایى كه مى‌آورد ایمان ندارد. «و لو القى معاذیرة»