«سوّل لهم» یا به معناى زیباسازى زشتى‌ها و وارونه نمایاندن واقعیّات است و یا به معناى «تسهیل» و آسان سازى است، یعنى شیطان راه انحراف را براى انسان آسان جلوه مى‌دهد.

«أملى‌» یا به معناى مهلت دادن و یا به معناى امداد و یارى رساندن است.

كارهاى سراسر شرّ شیطان در قرآن عبارتند از: وسوسه⁶³، امر به فحشا و زشتى‌ها⁶⁴، زینت دادن كارهاى زشت⁶⁵، ایجاد ترس و وحشت⁶⁶ و دشمنى⁶⁷، وعده فقر و تهیدستى⁶⁸، بد قولى و خلف وعده⁶⁹، اسراف⁷⁰ و بازداشتن از یاد خدا⁷¹، اختلاف و تفرقه⁷²، تمرد و نافرمانى⁷³، ایجاد شك و تردید⁷⁴، شرك و انحراف⁷⁵ و آرزوهاى طولانى و دراز⁷⁶.

البتّه قرآن راه درمان و فرار انسان از شیطان را در دو چیز معرّفى مى‌كند: یكى آن كه به دید دشمن به او بنگرد، «انّ الشّیطان لكم عدوّ فاتّخذوه عدوّاً»⁷⁷ دیگر آن كه در برابر شرور شیطان، به خداوند پناه ببرد. «و امّا ینزغنّك من الشّیطان نزغ فاستعذ باللّه»⁷⁸ و گرنه شیطان خارجى، «الشّیطان سوّل لهم» و شیطان درونى، «وكذلك سوّلت لى نفسى»⁷⁹ انسان را به هلاكت و نابودى مى‌رسانند.

---

63) ناس، 4 و 5.

64) نور، 21.

65) انفال، 48 و انعام، 43.

66) آل‌عمران، 175.

67) مائده، 91.

68) بقره، 268.

69) ابراهیم، 27.

70) اسراء، 27.

71) نساء، 60.

72) اسراء، 53 و طه، 20.

73) مریم، 44.

74) حج، 3.

75) نمل، 24 ؛ قصص، 15.

76) محمّد، 25.

77) فاطر، 6.

78) اعراف، 200.

79) طه، 96.

توجّه و گوش سپردن به وسوسه‌هاى شیطان، از آفات ایمان است و سرانجامى جز ارتداد و بد عاقبت شدن ندارد. «انّ الّذین ارتدّوا»

ارتداد و بازگشت از حق بعد از روشن شدن آن، عملى ارتجاعى و قابل سرزنش است. «ارتدّوا على ادبارهم من بعد ما تبیّن...»

راه حق، روشن و واضح است و آگاهى و درك آن مسئولیّت آور. «من بعد ما تبیّن لهم الهُدى»

اگر با جلوه‌ها و وسوسه‌ها به جدّیت مبارزه نكنیم، آگاهى و علم به تنهایى كارى از پیش نمى‌برد. «تبیّن لهم الهُدى الشّیطان سوّل لهم»

زیبا جلوه دادن بدى‌ها و آرزوهاى طولانى، ابزار كار شیطان است. (هر كس زشتى‌ها را زیبا جلوه دهد، شیطان صفت است) «الشّیطان سوّل لهم و أملى لهم»