إِنَّا لَنَنصُرُ رُسُلَنَا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَيَوۡمَ يَقُومُ ٱلۡأَشۡهَـٰدُ
51
يَوۡمَ لَا يَنفَعُ ٱلظَّـٰلِمِينَ مَعۡذِرَتُهُمۡ وَلَهُمُ ٱللَّعۡنَةُ وَلَهُمۡ سُوٓءُ ٱلدَّارِ
52
تفسیر نور
همانا ما پیامبران خود و كسانى را كه ایمان آوردهاند، هم در زندگى دنیا و هم روزى كه گواهان (براى گواهى دادن) به پا مىخیزند یارى مىكنیم.
(همان) روزى كه عذرخواهى ستمگران سودشان ندهد، لعن و نفرین براى آنان است و جایگاهشان سراى بد.
نکتهها
در آیات قبل خواندیم كه: مؤمن آل فرعون ابتدا ایمان خود را كتمان مىكرد و سپس در رژیم طاغوتى فرعون یك تنه مردم را ارشاد كرد و آل فرعون براى بازگرداندن او از عقیدهاش تلاشها كردند، امّا خداوند دین او را حفظ كرد.این آیه كه آخرین قسمت آن ماجراست مىفرماید: فكر نكنید حمایت ما تنها مخصوص او بود بلكه سنّت ما حمایت از انبیا و همهى مؤمنان است، گرچه در سختى باشند.
در كتاب معاد، نام گواهان قیامت را از قرآن و روایات آوردهام. فهرست شاهدان چنین است: خداوند، انبیا، امامان، فرشتگان، زمین، زمان، اعضاى بدن كه همهى اینها بر گفتار و كردار ما گواهى مىدهند.
در قیامت، مواقف و صحنههاى مختلفى وجود دارد؛ در یك صحنه به ستمگران اجازهى معذرت خواهى داده نمىشود، «و لا یؤذن لهم فیعتذرون»104 و در این آیه مىفرماید: اگر هم عذرخواهى كنند، معذرت خواهى سودى ندارد. «لا ینفع»
پیامبران و نصرت الهى
در قرآن سخن از نصرت الهى دربارهى انبیا و مؤمنان بسیار است و ما گوشهاى از آن را مىآوریم تا مصداقى باشد بر این آیه كه مىفرماید: «انّا لننصر رسلنا و الذّین آمنوا فى الحیاة الدنیا» و آیهى «ان تنصروا اللّه ینصركم»
نصرت نوحعلیه السلام: «فنجّیناه و من معه فى الفلك »105 ما او و كسانى را كه با او در كشتى بودند نجات دادیم.
نصرت ابراهیمعلیه السلام: «یا نار كونى برداً وسلاما»106 اى آتش! بر ابراهیم سرد وسلامت باش.
نصرت لوط علیه السلام: «اذ نجیناه واهله اجمعین»107 ما او و بستگانش (جز همسرش) را نجات دادیم.
نصرت یوسفعلیه السلام: «و كذلك مكنا لیوسف فى الارض یتبّوأ منها حیث یشاء»108 و ما این گونه براى یوسف در زمین مكنت قرار دادیم كه هر جاى آن را كه مىخواهد برگزیند.
نصرت شعیبعلیه السلام: «نجّینا شعیباً و الذّین آمنوا معه»109 ما شعیب و مؤمنان همراه او را نجات دادیم.
نصرت صالحعلیه السلام: «نجّینا صالحاً و الذّین آمنوا معه»110 ما صالح و مؤمنان همراه او را نجات دادیم.
نصرت هودعلیه السلام: «نجینا هوداً والذّین آمنوا معه»111 ما هود و مؤمنان همراه او را نجات دادیم.
نصرت یونسعلیه السلام: «و نجیناه من الغم»112 ما یونس را از غم نجات دادیم.
نصرت موسىعلیه السلام: «و انجینا موسى و من معه اجمعین»113 ما موسى و كسانى را كه با او بودند نجات دادیم.
نصرت عیسىعلیه السلام: «انّى متوفّیك و رافعك الىّ»114 من تو را مىگیرم و به سوى خود بالا مىبرم.
نصرت رسول اكرم صلى الله علیه وآله: «انّا فتحنا لك فتحاً مبینا»115 همانا ما براى تو پیروزى آشكارى گشودیم.
نصرت مؤمنان: «و لقد نصركم اللّه ببدر و انتم اذلّة»116 همانا خداوند شما را در جنگ بدر در حالى كه ذلیل بودید یارى كرد.
«ثم انزل اللّه سكینة على رسوله و على المؤمنین»117 خداوند آرامش خود را بر پیامبرش و مؤمنین نازل كرد.
«هو الذّى انزل السكینة فى قلوب المؤمنین لیزدادوا ایمانا»118 اوست كه آرامش را در دلهاى مؤمنان نازل كرد تا ایمانشان زیاد شود.
در سورهى انبیا دربارهى دعاى حضرت نوح و یونس و زكریّا و ایّوب مىخوانیم: همین كه خدا را ندا كردند، دعایشان مستجاب شد: «فاستجبنا»119 و در سورهى شورى آیه 26 مىخوانیم: «و یستجیب الذّین آمنوا و عملوا الصالحات» خداوند دعاى كسانى را كه اهل ایمان و عمل صالحند مستجاب مىفرماید.
نصرت الهى در مورد پیامبران و مؤمنان به صورتهاى مختلف جلوه مىكند:
گاهى با ایجاد الفت و گرایش دلها «و لیربط على قلوبكم»120، «یثبت اللّه الذّین آمنوا بالقول الثابت فى الحیاة الدنیا»121
گاهى با استجابت دعا، «فاستجاب له ربّه»122، «رب لا تذر على الارض من الكافرین دیّارا»123
گاهى با معجزه و استدلال، «ارسلنا رسلنا بالبینات»124
گاهى با عطاى حكومت، «اتینا ال ابراهیم ملكا عظیما»125
گاهى با غلبه در جنگ، «و لقد نصركم اللّه فى مواطن كثیرة»126
گاهى با سكینه و آرامش قلب، «فَاَنزل اللّه سكینته علیه و ایدّه بجنود لم تروها»127
گاهى با هلاكت دشمن یا انتقام از او، «فَاَغرقناهم»128
گاهى با امدادهاى غیبى و نزول فرشتگان، «الن یكفیكم ان یمدكم ربّكم بثلاثة الاف من الملائكة منزلین»129
گاهى با ایجاد رعب در دل دشمن، «و قذف فى قلوبهم الرعب»130
گاهى با گسترش فكر و فرهنگ و پیروان، «لیظهره على الدین كله»131
گاهى با نجات از خطرها، «فانجیناه و اصحاب السفینة»132
و گاهى با خنثى كردن حیلهها و خدعهها، «و انّ اللّه موهن كید الكافرین»133
104) مرسلات، 36.
122) یوسف.
پیامها
نصرت انبیا و مؤمنان از سنّتهاى الهى است. (پیروزى حقّ بر باطل از وعدههاى الهى است). «انّا لننصر رسلنا» در نصرت الهى شك نكنیم. «انّا لننصر» («انّا» و حرف لام نشانه تأكید است)
با وعدههاى قطعى الهى، به مؤمنان انگیزه و امید و تسلّى دهیم. «انّا لننصر رسلنا...»
نصرت الهى در همهى جوانب است، در خنثى شدن توطئههاى دشمنان، در زیاد شدن طرفداران و... «لننصر» مطلق آمده است.
بشارت و هشدار در كنار هم سازنده است. «لننصر رسلنا... لا ینفع الظالمین»
ایمان، به انسان ارزش داده و او را در كنار انبیا قرار مىدهد و مشمول نصرت الهى مىكند. «رسلنا و الذّین آمنوا»
سختىها و شكنجههاى دنیا بیش از چند ساعت و چند روز نیست. در همین دنیا نیز طرفداران حقّ پیروزند.134 «لننصر رسلنا و الذّین آمنوا»
انسان همواره محتاج نصرت الهى است و هرگز از لطف او بى نیاز نیست. «فى الحیاة الدنیا و یوم یقوم الاشهاد»
نصرت الهى دائمى است. «فى الحیاة الدنیا و یوم یقوم الاشهاد»
گرچه گواه بودن خداوند به تنهایى كافى است، ولى هر چه تعداد گواهان بیشتر باشد مؤمنان سرفرازتر و متخلفان شرمندهتر مىشوند. «یقوم الاشهاد»
در قیامت، گواهان بسیارند. «الاشهاد»
كسانى كه ایمان ندارند، ستمگرند. («الظالمین» در برابر «الذّین آمنوا» است)
در قیامت هم عذاب روحى است «لهم اللعنة» و هم جسمى. «سوء الدار»
134) اكنون كه تفسیر این آیه را مىنویسم، دههى فجر انقلاب اسلامى و روز 14 بهمن 1378 است. شایسته است از یك نمونه از نصرت الهى نسبت به قیام فقیهى مجاهد و مخلص به نام امام خمینى قدس سره یاد كنم. او در سال 1342 در رژیم طاغوتى پهلوى قیام كرد. مدّت پانزده سال به تركیه و عراق تبعید شد و یارانش گرفتار حبس و شكنجه و تبعید شدند. برخى به شهادت رسیدند ولى بالاخره خداوند او را یارى نمود. شاه ایران گریهكنان فرار كرد و نظام شاهنشاهىِ دو هزار وپانصد ساله سقوط كرد و امام خمینى به اهداف خود رسید. به گفتهى سیّد قطب در تفسیر فى ظلال، رژیم بنى امیّه بدن حسین علیه السلام را قطعه قطعه كرد ولى امام به اهدافش رسید. امروز میلیونها نفر افتخار دارند كه از نسل حسین علیه السلام هستند و یك نفر افتخار نمىكند كه از نسل یزید است. پیامها و سخنان امام حسین علیه السلام در همهجا منتشر است. هر سال، هزاران زائر مشتاق به زیارت مرقد مطهرش مىروند. راه حسین علیه السلام و جلسات آن حضرت همه جا را فرا گرفته است تا آن جا كه در هندوستان رهبر هندوها كه مسلمان هم نبود در روز عاشورا، پابرهنه در مراسم عزادارى شیعیان وارد شد و گفت: حسین به ما آموخت كه اگر قطعه قطعه مىشوید زیر بار ظلم نروید. من فیلم این صحنه را در عاشورایى كه در هند بودم دیدم.